دانشگاه کاشان مطالعات عرفانی ۲۰۰۸-۶۵۵۵ 19 1 2023 09 06 . مسئولیت اخلاقی در اندیشۀ ابن‌عربی و اسپینوزا؛ طرح چالش از منظر نظریۀ تکامل 5 28 114179 FA علیرضا آرام دانش‌آموختۀ دکتری فلسفۀ اخلاق، گروه فلسفۀ اخلاق، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول) 0000-0003-1437-9018 فائزه شهرکی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد فلسفۀ اخلاق، گروه فلسفۀ اخلاق، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-3984-8469 Journal Article 2023 03 15 . <strong>در تمایز با آثار پیشین، پژوهش حاضر با تکیه بر مفروضات سه‌گانۀ خود (اول، مسئولیت اخلاقی به‌معنای امکان انتساب فعل به فاعل مختار و جواز داوری، سرزنش یا تنبیه نسبت به عمل اوست؛ دوم، در عرفان ابن‌عربی انسان به‌منزلۀ تجلی اسماء الهی ظهور یافته است و افعال او اصالتاً به فاعلیت الهی بازمی‌گردد؛ سوم، در فلسفۀ اسپینوزا آنچه در عالم وجود روی می‌دهد، به ذات یا حالاتِ جوهر واحد ارجاع دارد و فعلی خارج از این نظام موجَب تحقق نخواهد یافت) امکان سازگاری مسئولیت اخلاقی با دو نظام فکری مورد</strong><strong> </strong><strong>نظر را به پرسش کشانده است. نتیجۀ حاصل نشان می‌دهد که دو نظام فکری در قامت فلسفۀ پیشامدرن/ فلسفۀ مدرن از عهدۀ حل چالش مسئولیت اخلاقی برنمی‌آیند؛ اما اخلاق تکاملی ـ به‌ویژه در قرائت فلسفی دنیل دنت و تقریر او از بحث ارادۀ آزاد ـ قرائتی بدیل را در برابر موضع وجودشناسانۀ ابن‌عربی و اسپینوزا ارائه می‌دهد. در حل چالش مسئولیت، چاره‌ای جز ارجاع به تجارب تاریخی و شهودات عرفی و درنتیجه اخذ رویکرد عمل‌گرایانه در حوزۀ اخلاق نیست.</strong> https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_114179_cdbfe2f0c6a51ed0a9fb29caedb38497.pdf