دانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923SamÄÎ Metaphors in Ahmad-e JÄmâs Ons al-tÄlebÄ«nاستعارههای سماع در انسالتائبین احمد جام نامقی538113123FAسیدمحمداستوار نامقیمحمود رضاقربان صباغJournal Article20230129In cognitive approaches, many concepts such as time, quantity, states, changes, actions, causes, purposes and moods are examined and conceived in terms of metaphors. In delineating different aspects of Samā΄, Ahmad-e Jām in his Ons al-tālebīn draws on different conceptual metaphors such as SAMĀ΄ IS FOOD AND DRINKS, SAMĀ΄ IS A HUMAN BEING, and SAMĀ΄ IS HEALTH AND DISEASE. To elaborate on Ahmad-e Jām’s views, the present article focuses on such metaphorical representations using the theory of conceptual metaphors which considers metaphors not just as simple aesthetic ornaments but as sophisticated cognitive tools. The present study classifies Samā΄ metaphors into three thematic categories: pleasant, unpleasant and uncertain. The study then proceeds to analyze each category within a cognitive framework and shows how Ahmad-e Jām uses techniques such as “translation” and “change” to convey his ideas.مسأله اصلی این مقاله، بررسی استعارههای سماع در انسالتائبین است. در نگرش شناختی، مفاهیمی چون زمان، کمیّت، حالت، دگرگونی، کنش، علّت، هدف، شیوه و وجه با روش استعاری فهمیده میشوند. احمد جام در انسالتائبین برای تبیین بسیاری از جنبههای سماع از حوزههای «خوراک»، «انسان» و «بیماری و سلامت» بهره برده، با استعارههای «سماع، به مثابۀ انسان است»؛ «سماع به مثابۀ خوراک است»؛ «سماع به مثابۀ سلامت و بیماری است»، نظریهاش را تبیین کرده است. پشتوانۀ نظری مقاله، نظریه «استعارههای مفهومی» است که استعاره را از شگردی زیباییشناسی به ابزار اندیشیدن ارتقاء داده است. نخست، مبانی نظریه یاد شده را با کلیدواژههای فهم نظریۀ زبانشناسی شناختی معرفیکرده، گزارشی از استعارهها آوردهایم. سپس استعارهها را بر اساس درونمایه، دستهبندی کردهایم: استعارههای ویژگیهای خوشایند سماع، استعارههای ویژگیهای ناخوشایند سماع و استعارههای دو پهلو. سپس به تحلیل شناختی هرگروه پرداخته، شگردهای بیانی استعارهها را بررسیکردهایم که چگونه احمد جام در استعارۀ سماع از شگردهای «انتقال» و «تغییر» برای تبیین نظریۀ خود بهرهگرفته است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113123_c1cc3ddf1da3406e886b6c0da5ac988f.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923Mystics' Use of the Hadith "Poverty Is My Honour" and the Traditionists' Encountersچگونگی استفادۀ عارفان از حدیث «الفقر فخری» و رویاروییِ محدثان با این روایت3964113124FAاحمدخالدیJournal Article20230129In many mystical texts, the statement "Poverty is my honour and I am proud of it" has been related to the Prophet of Islam. The oldest narration of this Prophetic hadith is available in mystical sources. Many mystics use the hadith when they discuss the subject of poverty. However, in narrative books, particularly those which are written about fabricated traditions, the mentioned hadith is presented as a forged one as a valuable chain of transmission has not been reported for it. It seems that its appearance in Islamic sources occurs in the fifth century. The present article is an attempt to see the use of the above-mentioned hadith in mystical sources as well as the viewpoint of hadith scholars about it.در بسیاری از متون عرفانی عبارت «الفقر فخری و به افتخر»؛ به عنوان سخنی از حضرت رسول، صلیاللهعلیهوآلهوسلم، گزارش شده و کهنترین نقل این روایت نیز در منابع عرفانی است. بسیاری از نویسندگان عارف، هنگام بحث درباره موضوع «فقر» از این سخن سود جستهاند؛ اما در منابع روایی بهویژه کتبی که دربارۀ روایات جعلی نوشته شده است، این سخن را به عنوان حدیثی جعلی و منسوب به حضرت رسول«ص»، معرفی کردهاند؛ زیرا برای آن سلسله سندی متقن گزارش نشده و گویا پیدایی آن در منابع اسلامی، سدۀ پنجم هجری باشد.
نوشتار حاضر نگاهی است به چگونگی کاربرد و تغییر این سخن در منابع عرفانی و همچنین دیدگاه حدیثپژوهان درباره آن.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113124_70d6b7aa099f7a9ad842685260f86fa0.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923The Role of Three Ghomessian Mystics in Maintenance and Development of Khosravani Thoughts and Philosophy of Illuminationبررسی نقش سه عارف خطّه قومس در حفظ و استمرار اندیشه خسروانی و حکمت اشراق6588113125FAطاهرهخواجه گیریفهیمهخراسانیJournal Article20230129Bayazid Bastami, Abu al-Hasan Kharaqāni and ‘Alā al-Dowlah Semnāni are three distinguished Iranian mystics who lived in Ghomess Province. They have significant places in Islamic mysticism. A dominant concept in their works is the concept of Light, which is even observable in the titles of their works. Bayazid and Kharaqani named their works al-Noor and Noor al-Oloom respectively. Relying on the verse “God is the light of the skies and earth,” Islamic mystics paid special attention to the conception of light. In their works, reaching to light, as a great goal, is considered a special place. This thought is close to the Khosravani doctrine presented under the title of Illuminationism, which is one of the most important Islamic philosophy doctrines.
Hakim Sohrevardi, as the founder of this doctrine, named Bayazid Bastami and Abu al-Hasan Kharaqani as the followers of Khosravani doctrine in his works. In fact, Illuminationism is the confluence point for mysticism and philosophy, so the role these mystics played in shaping of this doctrine should not be ignored. These great mystics are the link between Khosravani doctorine, as a pre-Islamic Iranian culture aspect, and Islamic era. These thoughts culminate in Illuminationism. Considering the role of mysticism in the maintenance and expansion of Iranian thoughts, this article attempts to study the role of these three prominent mystics and to compare their thoughts with Khosravani doctorine in order to illustrate one of the influential aspects of these mystics’ lives in the development of Illuminationism.بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی و علاءالدوله سمنانی، سه تن از عرفای برجسته ایرانی در خطه قومساند که هر یک مقامی خاص در عرفان اسلامی دارند. یکی از مفاهیم برجستهای که در اقوال و آثار این بزرگان نمود پررنگی دارد، مفهوم «نور و روشنایی» است و این مسأله حتی در عنوان آثار و اقوالی نیز که از ایشان به جای مانده، مشهود است؛ اقوال بایزید و خرقانی به ترتیب «النور» و «نورالعلوم» نام دارند. عرفای اسلامی با تکیه بر آیه قرآنی «اللهُ نورُ السمواتِ و الأرض»، به این موضوع توجهی خاص داشته، در آثاری که از آنها به یادگار مانده است، مفهوم رسیدن به نور و روشنایی، به عنوان یک مقام برتر و هدف والا، جایگاه ویژهای داشته است. این اندیشه، با حکمت خسروانی- که در یکی از مهمترین مکاتب فلسفه اسلامی تحت عنوان «حکمت اشراق» نمود یافته است، مطابقت دارد؛ به گونهای که- حکیم سهروردی به عنوان مبدع این فلسفه، در آثار خود از عارفانی مانند بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی به عنوان ادامهدهندگان حکمت خسروانی نام برده است. در حقیقت حکمت اشراق، جایگاه تلاقی عرفان و فلسفه است و نباید نقش این بزرگان را در شکلگیری آن نادیده گرفت.
از دیگر سو، این عارفان بزرگ، حلقه اتصال حکمت خسروانی به عنوان نمودی از فرهنگ ایران قبل از اسلام به دوره اسلامیاند. این اندیشهها در مکتبی تحت عنوان «حکمت اشراق» به اوج میرسند. با توجه به نقش عرفان در حفظ و گسترش اندیشههای ایرانی، این مقاله بر آن است تا نقش این سه عارف برجسته را در شکلگیری اندیشههای اشراقی بررسی کرده، وجوه تشابه اندیشههای آنها را با حکمت خسروانی برشمارد تا از این طریق یکی دیگر از وجوه تأثیرگذار زندگی و سلوک این بزرگان در پیشبرد اندیشه اشراقی مشخص شود.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113125_ac0d666f85f47b501d254dccd4e0463a.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923The Touchstones of Greatness of Godâs âIsm-e-A´zamâ in Islamic Mysticismمعیار اعظم بودن «اسم اعظم» خداوند در عرفان اسلامی89118113126FAکاوسروحی برندقJournal Article20230129Research on God’s Ism-e-A´zam (The Exalted Name) is considered one of the most argued issues in Islamic narrations and, consequently, in Islamic Mysticism, both theoretically and practically. One concern regarding Ism-e- A´zam is the criteria for the Greatness of Ism-e-A´zam on which there are pertinent studies in narrative and mystical sources. This article is an attempt to examine the touchstones of Greatness of Ism-e- A´zam in Islamic Mysticism. After gathering the findings, it comes to the following eight possibilities: 1) Greatness of all the names of God, 2) Whichever name that reflects most the Greatness of God, 3) Whichever name that augments the rewarding of prayer through using it, 4) Whichever name in calling God, by which thorough absorption in the remembrance of God is resulted, 5) Impossibility of awareness of Ism-e-Azam, 6) Whichever name that results in answering the prayer, 7) whichever name that causes the external realization of genetical affairs, and 8) the most comprehensive name. The eighth option has the highest probability and, as a result, the significance of the Greatness of Ism-e-Azam is that its existential range, genetically considered, is more inclusive than all the objective names of God. Therefore, all of the existential phenomena and the manifestations of beings have rooted in it and are issued through it.پژوهش درباره اسم اعظم خداوند، یکی از مباحث پردامنه در روایات اسلامی و به تبع آن در عرفان اسلامی، اعم از نظری و عملی، به شمار میرود. یکی از مسائل مربوط به اسم اعظم، معیار و ملاک در اعظم بودن اسم اعظم است که در میان منابع روایی و عرفانی، جستارهایی مرتبط با آن وجود دارد. مقاله حاضر معیار اعظم بودن اسم اعظم خداوند در عرفان اسلامی را مورد پژوهش قرار داده، و پس از گردآوری یافتهها در زمینه معیار اعظم بودن «اسم اعظم» به این نتیجه رسیده است که از میان هشت احتمال- که عبارتاند از: 1) اعظم بودن تمامی اسمای الهی، 2) هر اسمی که بیشتر عظمت خداوند را آینگی کند، 3) هر اسمی که ثواب دعا با توسل به آن مضاعف میشود، 4) هر اسمی که هنگام خواندن خدا با آن، استغراق در یاد خدا حاصل گردد، 5) عدم امکان اطلاع از اسم اعظم، 6) هر اسمی که اجابت دعا را به دنبال دارد، 7) هر اسمی که امور تکوینی را تحقق خارجی میبخشد، 8) جامعترین اسم.- احتمال هشتم برترین احتمال است و در نتیجه مراد از اعظم بودن اسم اعظم، آن است که محدوده وجودی آن از نظر تکوینی فراگیرتر از تمامی اسمای عینی الهی است و لذا تمامی آثار وجودی و مظاهر هستی از آن تراوش نموده و صادر میشود.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113126_00416b9a29cc92e4472fca27d384f069.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923Idris (AS) in Ibn Arabi's al-FutuhÄt al-Makkiyyah and Fusus al-Hikamادریس (ع) از منظر ابنعربی (با تکیه بر فتوحات مکیّه و فصوصالحکم)119146113127FAمحمدشفیع صفاریفاطمهحکیماJournal Article20230129The present research is an attempt to carry out a study of the ontological levels of the Prophet Idris (AS) with special references to Ibn Arabi's al-Futuhat al-Makkiyyah and Fusus al-Hikam. Ibn Arabi's esoteric method is based on his doctrine of the oneness of being which is built on unveiling, the Quranic verses, traditions, as well as relevant reports on Idris (AS). In his Fusus al-Hikam, Ibn Arabi seeks to give a new reading of the subject by analyzing Idris's spiritual states. He maintains that Idris (AS) succeeded in attaining the status of sanctification, which implies the intensity of Idris's detachment. Through undergoing certain tough ascetic measures, he turned out to be the representative of the pure intellect. Ibn Arabi identifies Idris (AS) with Ilias (AS). He considers that Ilias (AS) is the ascending journey of the prophet Idris (AS). Ilias (AS) is both one of the messengers and one of the Muhammaduns (community of Muhammad), so he will return in the hereafter. Therefore, Idris(AS)-Ilias(AS) represent both prophethood and messengerhood which, in individual form of mortal, Idris ascends to the heaven and, after his ascension, he returns in the individual form of Ilias. Thus, he enjoys two resurrections: once in the garb of prophethood and once in the garb of a guardian among the guardians of Muhammad. However, in this case, Ibn Arabi expresses different views; that is, at times, he considers Idris and Ilias as two persons who act as two pillars out of four pillars of Kabah and, in the hereafter, they appear as poles or Imams. As for his other stations, one can refer to Abdāl and Awtād, which in the former station he appears as Idris while in the latter he turns out to be Ilias.در این پژوهش، با تکیه بر فتوحات مکّیه و فصوصالحکم ابنعربی، مراتب وجودی ادریس(ع) بررسی و تحلیل میشود. روش تأویلی ابنعربی بر پایۀ نظریۀ وحدتوجودی او بر مکاشفه، آیات قرآن و نیز روایت و اخبار وارد بر ادریس(ع) بنا نهاده شده است. وی در فصوصالحکم با تحلیل احوال ادریس، قرائتی نو به دست میدهد و معتقد است او به مرتبه تقدیس رسیده و منظور از تقدیس، شدّت تجرّد ادریس(ع) است که وی با ریاضتهای سخت، نمایندۀ عقل ناب میگردد. ابنعربی ادریس(ع) را با الیاس(ع) یکی میشمارد و معتقد است که سیر صعودی ادریس نبی(ع)، الیاس(ع) است که الیاس(ع) هم از رسولان است و هم از محمدیّون(امّت محمد(ص))؛ لذا در آخرالزمان باز خواهد گشت. بنابراین، ادریس(ع)- الیاس(ع) جامع میان نبوّت و رسالت است که صورت شخصیّۀ ادریسی فانی شده و به آسمان عروج کرده و بعد از عروج، به صورت شخصیّۀ الیاسی باز میگردد. پس، دارای دو حشر خواهد بود: یکبار، در کسوت نبوّت و بار دیگر، در کسوت ولیای از اولیای محمد(ص). البته، ابنعربی در این نظر چندان یکرأی نیست و گاهی الیاس(ع) و ادریس(ع) را دو تن شمرده است که دو رکن از چهار رکن کعبه را تشکیل میدهند و در آخرالزمان یا از اقطابند، یا امام. از دیگر مقامات ادریس(ع)، جایگاه او به عنوان ابدال-اوتاد است که در مقام ابدالی، ادریس(ع) و در مقام اوتادی، الیاس(ع) است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113127_980f2bb1922e7fce54631fa12e663e57.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923An Analysis of Rumiâ Mental Patterns in Animal Symbolizationتحلیل الگوهای فکری مولوی در نمادپردازیهای حیوانی147188113128FAعلیصفاییرقیهآلیانیJournal Article20230129The hypothesis of the present research is that in Iranian mysticism, there is an outlook that according to Sohravardi’s opinion is called the philosophy of the spiritual insight or the Hekmat khosravāni (Philosophy of Kings) and everybody who has been in line with this philosophy is the follower of Hermes. The present research tries to show that the Hermesian characteristics are the main cause of the appearance of a structure in the Iranian mysticism that is based on common Hermesian identities.
The common characteristics in the present structure are as follows:
Hermesians are alchemists, doctors, grocers, and those who know about drug and wine. The origin of their work is based on metamorohosis. Their contemplation has an astrologic structure and they know magic. They ascend and they write about their ascensions. They believe in light philosophy. Their way of writing is symbolic, as represented in Mantiq-al-Tayr or the language of birds. The language of birds is their secret language. They are influential in variation of the symbolic meanings. They believe in reincarnation and, as Hermes and Hallāj reincarnate. They defend Satan. They are Showbiz (patriots). They have dual viewpoints toward Hajj. They believe in unity.
There is an interaction among the Hermesian components. Hermesian component interrelation –that we call it Hermesian structure- has caused a special mechanism in Iranian mysticism that we call it Hermesian structure.نماد گونهای از بیان است که بدون داشتن قرینهای، علاوه بر مفهومی ظاهری، طیف معنایی گستردهای را به خواننده القا میکند و بیانکننده تجربهای غیرمحسوس با قابلیت چندمعنایی و عدم قطیعت مدلولها است؛ ازاینرو نماد، مصادیق متعددی پیدا میکند و یگانه راه درک معنی آن، تأویل و تفسیر است. بر این پایه برای رسیدن به معنای نماد، باید از روساخت به ژرفساخت، با در نظر گرفتن ساختار و بافت متن گذر کرد. مولانا هم شاعری عارف و معناگراست که از نماد برای پرداخت الگوهای فکری خود بهره گرفته است. توجه فوقالعاده او به محیط طبیعی و ظرایف و دقایق آن، بستری برای پردازش مفاهیم ذهنی او شده است. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی، مضامین اندیشگانی مولانا از جمله اندیشه بازگشت، خاموشی، سَهَر، سفر، قبض و بسط، عشق و ... را مورد تحلیل و تبیین قرار میدهد و نگارندگان با کشف نشانههای موجود در متن، کوشیدهاند به لایههای متنوع و متضاد فکری مولانا دست یابند تا از این طریق، بتوان به شناخت کاملتر شخصیت و عرفان مولوی نزدیک شد. در این پژوهش، نمادهای برجسته الگوهای حیوانی بررسی شده است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113128_6f6fb0c8c85cc1792ca7afc3b1ea7cc6.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923The Critical Editing and Structural Analysis of A mystical Line in Hafezâs Divanتصحیح انتقادی و تحلیل ساختاری یک بیت عرفانی از دیوان حافظ189214113129FAعلیرضافولادیJournal Article20230129In this article, we critically edit and structurally analyze the following line in Hafez’s Divan.
اینهمه شعبده خویش که میکرد اینجا
سامری پیش عصا و ید بیضا میکرد
We attempt to show how different editions of the Divan have been negligent in considering the norms of Hafez language in the explanation of this particular line. Editing this line here means preferring one of the many available records to the other ones based on a critical and structural method. For this purpose, we first indentify five different points and choose the best records. Then we examine its verbal, literary and semantic structure. The article concludes that the record of this line in Khalkhāli and Qazvini-Ghani’s editions is the preferred version. Moreover, it documents the following mystical interpretations of the line in details. The Samaritan, who has all the magic in this world, was impressed by the miracles of Moses; this means that it was not his work, but it was the grace of God that may reach others, and he found it secretly in the landing of Gabriel on Moses.در مقاله حاضر، به تصحیح و تحلیل بیت عرفانی
اینهمه شعبده خویش که میکرد اینجا
سامری پیش عصا و ید بیضا میکرد
از دیوان حافظ پرداخته شده و کوشش میشود نشان داده شود که در تصحیحها و شرحهای دیوان خواجه شیراز تا چه اندازه از قواعد زبان حافظانه در تصحیح و شرح این بیت غفلت ورزیدهاند. مفهوم تصحیح در اینجا، ترجیح یکی از ضبطهای موجود بیت با روش انتقادی است. همچنین تحلیل بیت با روش ساختاری انجام گرفته است. برای این منظور، ابتدا پنج نقطه اختلاف بیت شناسایی شده و از میان دادههای موجود، ضبطهای ارجح انتخاب و سپس به واکاوی ساختارهای زبانی، ادبی و معنایی آن پرداخته شده است. نگارنده این مقاله، سرانجام نتیجه میگیرد که ضبط نسخههای مصحح خلخالی و قزوینی- غنی برای بیت موردنظر ارجح است؛ ضمن این که اولاً سامری، فاعل جمله مصراع اول است؛ ثانیاً ضبط «شعبده خویش» به این گفته سامری بازمیگردد که «وَ کَذلِکَ سَوَّلَت لی نَفسی»؛ و اینگونه نفس من [به صدا درآوردن گوساله طلایی را] برایم آراست(قرآن: طه، 96)؛ ثالثاً تعبیر «پیش عصا و ید بیضا» تعبیری است برای بیان اثرپذیری سحر سامری از معجزات حضرت موسی(ع) و باز، این گفته سامری را مطمح نظر دارد که: «فَقَبَضتُ قَبضَه مِن اَثَرِالرَّسولّ فَنَبَذتُها»؛ مشتی [خاک] از جای پای آن فرستاده [که جبرائیل باشد] برداشتم و بر آن [گوساله طلایی] پاشیدم(همان)؛ رابعاً کل بیت حاکی از باور حافظ به مسأله «استدراج» است که جزو مسائل تخصصی عرفانی محسوب میشود و خواجه شیراز میکوشد آن را در پرده بگوید تا احیاناً پیرامون یک شخصیت کراماتنمای زمانهاش نظری داده باشد.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113129_112c1947523f45ed8f5d74489c2ecc1a.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵11220150923The First Explanation of Mystical AhwÄl and MaqÄmÄt in Khamsa âAshara MonÄjÄtنخستین تبیین احوال و مقامات عرفانی در مناجات «خَمسَ عَشَرَه»215240113130FAمحمدمشهدی نوشآبادیJournal Article20230129Ahwāl’ and ‘Maqāmāt’ are the basic concepts in Islamic mysticism. These two terms have more or less been used in the works of Sufis since the third century. The basic question here is who first introduced these two concepts. Some scholars believe that these two were raised by Imam Sadiq (AS) for the first time. This paper, however, claims that Imam Ali bin Hussein’s (AS) Khamsa ‘Ashara Monājāt first introduced Ahwal and Maqāmāt to the Muslim world. Therefore, after an introduction, this paper attempts to prove its claim from three aspects: The first part discusses the history of Maqāmāt attributed to Shiite Imams— Imam Ali and Imam Ja'far Sadiq (AS). The second part of the paper is to introduce and explain the structure of Khamsa Ahara Monājāt as a mystical-prayer work. The third part compares the frequency of the words in Monājāt with similar ones attributed to other Shiite Imams. The last part also compares the terms used in Monājāt with those used in the first and second centuries. The result of this study confirms that Imam Ali bin Hussein (AS) is the first person who explained Ahval and Maqāmāt for the Muslim world.«احوال» و «مقامات» از مفاهیم اساسی در عرفان اسلامی است. این دو اصطلاح کم و بیش در آثار صوفیه قرن سوم به بعد مطرح شده است. سؤال اساسی این است که مفهوم مقامات و احوال سلوک را چه کسی برای اولین بار مطرح کرد؟ برخی از محققان بر آنند که این مبحث، اولین بار در تعالیم امام صادق(ع) مطرح شده است. ادعای ما در این مقاله آن است که مناجات «خَمسَ عَشَرَه» که از امام علی بن حسین(ع) بر جای مانده است، اولین طرح مقامات و احوال در جهان اسلام است. بنابراین، پس از مقدمهای درباره مفهوم حال و مقام، در سه محور به اثبات این مدعا میپردازیم. بخش اول به سابقه انتساب مبحث مقامات به ائمه شیعه- امام علی «ع» و امام جعفر صادق(ع)، اختصاص دارد؛ بخش دوم و اصلی نوشتار، به معرفی و تبیین مناجات خَمسَ عشره به عنوان مناجاتی واجد ساختار مقامات عرفانی پرداخته است و در سومین بخش، مقایسه بسامد واژگانی این مناجات با دیگر ادعیه عرفانی امامان شیعه و همچنین مقایسه اجمالی این واژگان با اصطلاحات به کار رفته توسط زهاد و صوفیه سده اول و دوم، مطرح شده است. ماحصل بررسی نگارنده این است که هم صحت انتساب مناجات «خَمسَ عَشَرَه» به امام، اطمینانبخش است و هم ساختار این مناجات، مبتنی بر ترقی روحی عارف و طی مقامات عرفانی است؛ در نتیجه امام علی بن حسین(ع) مقامات سلوک را برای نخستین بار در جهان اسلام تبیین نمودهاند.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113130_781140568df21b807bda5158887adfc5.pdf