دانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219کاوشی معناشناختی در «معنویت»524113139FAبهزادحمیدیهJournal Article20230129«معنویت» (spirituality) در دوران معاصر، مفهوم با اهمیتی مجزا از «دین» شده است به گونهای که حتی کسانی که خود را دیندار میدانند بسیار مایلند به معنویت هم متصف باشند. در نوشتار حاضر دو تعریف از معنویت پیگیری شده است: تعریف مفهومی و منطقی از سویی و تعریف راهبردی از سویی دیگر. فرضیه نگارنده این بوده است که در عین وجود انبوهی از تعاریف گوناگون میتوان بر اساس علم ارتکازی و روش صحت یا عدم صحت سلب، به تعریفی قابل اعتماد رسید. بر این اساس، میتوان چنین گفت که معنویت، مفهومی مستقل و جدا از مفهوم دین، عرفان، اخلاق و مفاهیمی از این دست است، هرچند به لحاظ مصداقی و تحقق خارجی، با آنها ارتباط وثیقی دارد. «دین» بیشتر ناظر بر امور بیرونی و نهادی است، حال آنکه «معنویت» به ابعاد درونی و تجربتی ناظر است. در یک جمعبندی، باید گفت مفهوم معنویت، جهتگیری عمیق درونی فرد به سوی گذر از عالم خاکی و زیست مادی به سوی امری فراتر و متعالیتر است. اما اگر از این تعریف منطقی بگذریم، و به دنبال تعریفی عملیاتیتر و قابل سنجش از معنویت باشیم باید بگوییم معنویت، یک فرایند و امری پویاست که در این امور متجلی و قابل مشاهده است: نوع دوستی، محبت غیر مشروط، لطافت در رفتار با دیگران و حتی حیوانات و محیط زیست، خود را فراتر از یک موجود خاکی و حیوانی دیدن، تواضع و فروتنی و خود را دارای ارزشهای ملکوتی دانستن، و احساس آرامش و استواری در مشکلات و مصائب. البته به شرط آنکه همه این موارد ناشی از رویآوری انسان به عالم معنا و تعالی باشند.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113139_efbc793df6387c2cc78faed0dd63f85f.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219جایگاه تاریخی و مشخصههای فکری حسیدیزم نوین در بستر دیگر جریانهای عرفانی یهود2556113140FAحسینحیدریاحمدعباسیJournal Article20230129حسیدیزم یا حسیدیم نوین نام جنبش مذهبی یهود است که توسط بعل شم طوو و شاگردانش در اروپای شرقی در نیمه قرن هجدهم میلادی بنیاد نهاده شده و مبانی فکری متفاوت و جذابی نسبت به جریان های عرفانی پیش از خود در عالم یهودیت، حتی نسبت به جنبش های حسیدی، یافت و همین امر، مایه ماندگاری آن شده که هنوز هم، بویژه در ایالات متحده و اسرائیل پیروانی دارد.
این مقاله پس از بیان اجمالی زمینهها، چگونگی پیدایش و تاریخچه گسترش این نهضت، وضعیت کنونی و شخصیتهای اثرگذار آن، آیینها و همچنین باورهای ویژه آنان را توصیف میکند و اختلافات آموزههای حسیدیزم نوین(متأخر) را با دیگر طریقتهای عرفانی یهود از قبیل حسیدیزم نخستین، اسنیان، عرفان مرکبه، حسیدیزم اشکنازی و قباله نشان میدهد.
این بررسی نشان میدهد مهمترین آموزه حسیدیزم متأخر، اهمیت بی نظیر صدیق - تا دوازده نفر همزمان در مناطق مختلف- در ارتباط سالک با خداوند و تقلید از آنان در همه امور است. البته آموزههای اتحاد با خدا یا دوقوت، عبادت شادمانه همراه با موسیقی و رقص، تأکید بر نجات فردی به جای نجات اجتماعی و سیاسی قوم یهود و غیره به گونهای که در این نهضت وجود دارد، از ممیزات این جنیش عرفانی در مقایسه با دیگر طرایق عرفانی یهود به شمار میرود.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113140_f3986df0e841bf06ef7c3c03401aab66.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219بررسی تطبیقی کشفالمحجوب و رساله قشیریه5784113141FAمعصومهدهقان شیریفاطمهکوپاJournal Article20230129پدیده بینامتنیت که در قرون اخیر از سوی نظریهپردازان مطرح شده عملاً تازگی ندارد و در همه متون گذشته میتوان ردّ پای تأثیر و تأثر را مشاهده کرد. بینامتنیت دارای ابعاد بسیاری است و میتوان بر اساس آن دو اثر را از جنبههای گوناگون مورد بررسی تطبیقی قرار داد. تأثیرپذیری متون از یکدیگر، گاهی کاملاً آشکار و گاه کاملاً پوشیده است. این نظریه دارای ابعادی است که بر روی متون مختلف قابل پیاده کردن است. با توجه به این که متون عرفان و تصوف بر اساس آیین اسلام پدیدار شدهاند؛ مبتنی بر آیات و احادیث و اقوال بزرگاناند و بیش از هر متن دیگری میتوان در آنها روابط بینامتنی را جستوجو کرد. در این پژوهش که بر اساس نظریه بینامتنیت انجام میشود، اشتراکات و اختلافات دو کتاب رساله قشیریه و کشفالمحجوب با توجه به اصول مکتب فرانسوی و آمریکایی ادبیات تطبیقی مورد بررسی قرار میگیرد. کشفالمحجوب که به فاصله کمی پس از رساله قشیریه نوشته شده از برخی جهات دارای تشابهاتی با رساله قشیریه است، اما تفاوتهای فراوانی نیز در میان دو کتاب دیده میشود. بر اساس نتایج به دست آمده، روابط بینامتنی این دو کتاب بیشتر از نوع اشتراک در سبک ادبی است و تفاوت مهم آنها در نحوه بیان مطالب است به این معنی که قشیری بیشتر به نقل اقوال مشایخ پرداخته و هجویری به نقد آراء و بسط موضوع اهتمام داشته است. در این نقاط اشتراک نکاتی مورد اهمیت است: نزدیکی زمانی دو نویسنده، تأثیرپذیری از سبک زبانی دوره، و تأثیرپذیری از تعالیم قرآن و حدیث.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113141_98c3586054855a20f777e901fcba2bea.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219بررسی و مقایسه عروج ارداویراف و بایزید بسطامی85104113142FAسیده فاطمهزارع حسینیوجیههابهریJournal Article20230129ارداویراف، موبد پارسای ایرانی و بایزید بسطامی، عارف ایرانی سده سوم هجری، با آنکه از نظر زمانی، چند قرن با یکدیگر فاصله و زبان و دینی متفاوت داشتهاند؛ هردو دارای تجربه دینی مشترکی بودهاند که در قالب کشف و شهود و طی عروج به آسمان برای آنان رخ داده است. آنها در پی دستیابی به رازهایی نامکشوف و اسراری مکتوم، پای در سفری روحانی میگذارند و سرانجام به دیدار پروردگارشان نائل میشوند. گرچه بین این دو عروج تفاوتهایی از حیث تعلق داشتن به دو دین مختلف، کاربرد دو زبان متفاوت و برخی دیگر از تفاوتهای ظاهری، ساختاری و محتوایی به چشم میخورد؛ امّا با استفاده از روش بررسی مقایسهای این دو تجربه عرفانی، به وجوه و نکات مشترکی میتوان دست یافت که این جستار در پی کشف و بیان همین مشترکات است. عبور از طبقات مختلف آسمانها، دیدار بهشت و دوزخ و ساکنان آنها، مشاهده فرشتگان و مراتب آنان و سرانجام رسیدن به بارگاه ایزدی از نکات مشترک این دو عروج است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113142_9cb62616b2edb1e5c2196fc14b3653b5.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219کثرتگرایی دینی در کتاب الانسان الکامل عزیزالدین نسفی105130113143FAایمانزرگرانغلامحسینغلامحسین زادهJournal Article20230129نظریه کثرتگرایی دینی در تفکر غربی با وجود اینکه سابقه چندانی ندارد؛ از تأثیر و گسترش آن در اندیشه دینی در جوامع مختلف نمیتوان غافل شد. زمینههای پذیرش این نظریه در فرهنگ ایرانی- اسلامی، با توجه به میراث عرفانی- اسلامی و ظرفیتهای روادارانه موجود در آن فراهم شده است. تسامح و تساهل در آثار عرفانی چنان گسترده و فراگیر است که تا مرز کثرتگرایی به معنای امروزی آن پیش میرود. در این مقاله، پس از معرفی مختصر آراء جان هیک که به طبقهبندی و بسط این نظریه اقدام کرده است، به بررسی پارهای مضامین کثرتگرایانه در میراث عرفانی- اسلامی پرداخته شده است، و در پی آن، آراء کثرتگرایانه عزیزالدین نسفی در کتاب الانسان الکامل مورد تحلیل قرار گرفته است. تحلیل آراء نسفی این باور را تقویت میکند که مبانی معرفتشناختی نسفی بر مبانی هستیشناختی او استوار است. وی با تفکیک حقیقت بودین از حقیقت نمودین، قائل به وحدت درونی در ورای کثرت آشکار هستی است. نسفی این وحدت باطنی را به کل شئونات هستی تعمیم میدهد و علت اصلی اختلافات را توجه کردن به کثرت ظاهری و متوقف شدن در آن میداند. این مقاله با ذکر شواهدی از کتاب الانسان الکامل درباره مسائلی چون برابری افراد، اختلاف مذاهب، کثرت راههای رسیدن به خدا و مانند اینها در پی مشخص کردن نسبت آن با کثرتگرایی است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113143_b75e0a76f874eface3d3ebc94487e63d.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219پیش فرضهای محبت در تفسیر میبدی بر آیه الست131156113144FAعبدالرضافتاحی دهکردیعلیمحمدی آسیابادیاحمدامینJournal Article20230129آیۀ 172 از سوره اعراف به آیۀ الست شهرت دارد. موضوع این آیه، پیمان ازلی خداوند با بندگانش در عالم ذر است. از آنجا که این میثاق، دلالت ضمنی بر عشق و محبت خداوند به بنیآدم دارد برخی اختلافنظرهای مهم در بین مفسران قرآن دربارۀ اینکه این محبت چیست یا به چه معنی است و چگونه ممکن است وجود داشته است. در خصوص محبت از یک طرف متکلمین بودند که آن را به ارادۀ خداوند تأویل میکردند و از سوی دیگر، صوفیه و اهل حدیث بودند که معنی صریح آن را بدون هر گونه تأویلی قبول داشتند و میبدی هم یکی از آنها بود. بر اساس رهیافت تفسیری اهل باطن و اندیشههای کلیدی عارفان طبق نظر صوفیه که میبدی هم از آن پیروی کرده است خطاب الهی در میثاق الست حکم شراب محبت را دارد که وجود عارف را مستی میبخشد و ماهیت پیمان الست تجربهای ساده و صرفاً دربارۀ ربوبیت پروردگار نبود، بلکه تجربهای بود عرفانی و عمیق که ارواح در آن علاوه بر ربوبیت پروردگار دربارۀ معشوقی او نیز پیمان بسته بودند. در این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی پیشفرضهای میبدی در تفسیر و توجیه او درباره الست و محبت خداوند بررسی و رهیافت کلامی او در کتاب کشفالاسرار و عدهالابرار تبیین شده است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113144_a7e3ff5e36475d6f78da55ead10e65a8.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219نگاه استادان زرینکوب و شفیعیکدکنی به عرفان؛ مقایسه تحلیلی رویکردها، مبادی و پیآمدها157180113145FAعلیرضامحمدی کله سرحمزهشلمزاریJournal Article20230129تصوف و عرفان در نگاه نخست، مفاهیمی آشنا و بدیهی به نظر میرسند؛ امّا در نگاهی عمیقتر کاربردهای مفهومی متنوعی را شامل میشوند. بر این اساس، پژوهش در باب تصوف تا حدی در گرو شناخت رویکردها و دیدگاههای مختلف آن است. مقاله حاضر با تکیه بر آرای دو تن از عرفانپژوهان معاصر، به توصیف و تحلیل تلقی این دو استاد میپردازد. عبدالحسین زرینکوب و محمدرضا شفیعیکدکنی دو تن از برجستهترین عرفانپژوهان و محققان ادبیاند که دیدگاههای ایشان تأثیر قابلملاحظهای در مطالعات عرفانی دهههای اخیر داشته است. استاد زرینکوب با پیروی تاریخی از سنت تصوف و تأکید بر معرفت شهودی به عنوان مولفه محوری عرفان و استاد شفیعیکدکنی با تأکید بر زبان و فرم زیباشناختی به بررسی عرفان و تصوف پرداختهاند. این تفاوت دید نشانههایی از خود در مقولاتی همچون ریشهها، تاریخ و تبعات تصوف نیز برجای گذاشته است. بنابراین ملاحظات استاد زرینکوب همسو با بررسیهای تاریخی و فرهنگی و مطالعات استاد شفیعی عمدتاً همسو با بررسیهای زبانی و ادبی شکل گرفته است. در مجموع میتوان گفت نگاه استاد زرینکوب به عرفان و تصوف نگاهی فراگیرتر و نگاه استاد شفیعیکدکنی نگاهی است نوگراتر.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113145_0d2e197d2d61ab3b46c53276c32edf79.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵12220170219بررسی حیله تمثّل در تمهیدات عینالقضات181201113146FAمحمودنعمتیسید مرتضیهاشمیJournal Article20230129تمثل یکی از مباحثی است که ریشه در قرآن و احادیث دارد. به تبع آن دو منبع، این اصطلاح در آثار عرفانی راه یافته است. عینالقضات یکی از عارفانی است که این لفظ را در تمهیدات با دو تعبیر «حیله تمثّل» و «یادگار» به کار برده، و در برخی آثار از آن به تعبیر «نمودگار» یاد کرده است. آشنایی با اندیشههای قاضی در گرو شناسایی دو دوره حیات فکری اوست، که در دوره دوم حیات به آرای ابن سینا در باب امور اخروی و اندیشه تمثّل تمایل و باور یافته است.
در این مقال، با توجه به بستگی مفهومی این اصطلاح در عرفان با معنی لغوی و قرآنی آن، مفهوم این لفظ و دیگر تعابیر و ماهیت تمثّل در تفسیر و ظرف ظهور مَلک برای مریم تبیین شده است. در بخش بررسی این موضوع در کتاب تمهیدات نیز تمثل، حیله تمثل و یادگار معرفی و شرح گشته است.https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_113146_5f81118462e5dd730bddcff983b9a01d.pdf