دانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220241221Intellect in Advaita Vedanta mysticism and its comparison with Islamic mysticismعقل در عرفان ادویتهودانته و مقایسۀ آن با عرفان اسلامی (با تأکید بر آراء شنکرهآچاریه و ابنعربی)52811505610@22052/se.2024.115056FAحسینرهنمائیعضو هیئت علمی دانشگاه تهرانعظیمعابدینیدانشآموخته دانشگاه تهرانJournal Article20240519This article examines and compares the place and characteristics of reason in the philosophical-mystical school of Advaita Vedanta and Islamic mysticism. In this research, by using the library research method, while studying related philosophical and mystical texts, the points of view of the two schools about reason and its role in mystical behavior have been extracted. The findings of the research show that in both mystical traditions, reason plays an important role in knowing the absolute truth, but this ultimate truth is beyond the perceptive power of the human intellect. Therefore, both schools place limits on reason. Both traditions consider self-cultivation along with intellectual development to be necessary to achieve a deep understanding and direct experience of the ultimate truth. Of course, the two schools, have important basic differences in the definition of the ultimate truth and the type of its unity with the world. Also, in the role of divine revelation in the discovery of ultimate knowledge, the point that the ultimate goal of Islamic mysticism is brought up under the title of annihilation or nearness to God. But in Advaita Vedanta, is to get rid of the cycle of reincarnation and realize the unity of Atman with Brahman.<strong>این مقاله به بررسی و مقایسۀ جایگاه عقل در مکتب فلسفیعرفانی ادویتهودانته و عرفان اسلامی میپردازد. هدف تحقیق تعمیق گفتوگوهای بینالادیانی و معرفی بهتر عرفان اسلامی و درک زوایای نظری آن است. در این پژوهش با استفاده از روش تحقیق کتابخانهای ضمن مطالعۀ متون فلسفی و عرفانی مرتبط به ادویتهودانته و عرفان اسلامی، به استخراج دیدگاههای دو مکتب دربارۀ عقل، ابعاد و نقش آن در سلوک عرفانی پرداخته شد. یافتههای تحقیق گویای آن است که در هر دو سنت عرفانی، عقل نقش مهمی در شناخت و درک حقیقت مطلق دارد، اما این حقیقت فراتر از توان ادراکی عقل انسان است. هر دو مکتب محدودیتهایی برای عقل قائلاند و تزکیۀ نفس را در کنار رشد عقلی امری برای تجربۀ مستقیم حقیقت نهایی ضروری میدانند. دو مکتب تفاوتهای مهمی در تعریف حقیقت نهایی، نوع وحدت آن با جهان و نقش وحی الهی در کشف آن دارند. علاوهبر اینها، هدف نهایی عرفان اسلامی وصول به مقام فنا یا تقرب به خداوند و هدف نهایی ادویتا ودانتا رهایی از تناسخ و تحقق وحدت آتمان با برهمن است.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115056_feb9985bcdde6112f4616589ba9edb42.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908بررسی نقادانه شخصیت و ویژگی های عرفانی خالد بن سنان در مکتب ابن عربیبازاندیشی در جایگاه خالد بن سنان در فصوص الحکم؛ از روایت عرفانی تا نقد حدیثی294411505710@22052/se.2025.115057FAمحمودصیدیدانشیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهدمحمد رضافرهنمد کیا** دانشآموخته دکتری رشته فلسفه و کلام دانشگاه شیرازJournal Article20240625فصوص الحکم مهم ترین کتاب ابن عربی می باشد که در آن طی بیست و هفت فص به بررسی ابعاد عرفانی شخصیت های والای معنوی که اغلب آنان پیامبران(ع) هستند، پرداخته شده است. نام اکثر این اولیائ الهی در قرآن کریم آورده شده ولی از برخی از آنان مانند خالد بن سنان در قرآن ذکری به میان نیامده است. تنها مستند حدیثی ابن عربی در فص خالدی که حکمت صمدی را به او اختصاص می دهد، حدیثی منقول از امام صادق(ع) می باشد که مشابه آن در روایات اهل سنت یافت نشد. داستان و شرح حالی که ابن عربی و شارحین او در مورد خالد بن سنان بیان می دارند تفاوت هائی با حدیث شیعی در این زمینه دارد و لذا علی رغم تأثیر پذیری ابن عربی و شارحین او از این حدیث، کاملا نیز بدان وفادار نمانده اند. با وجود این، حدیث مورد استناد با برخی از احادیث دیگر شیعه و آیات قرآنی در تعارض و تنافی است. مهم تر اینکه برخی از راویان آن نیز ثقه و قابل اعتماد نیستند. بنابراین استناد قرار دادن این حدیث جهت اثبات فص خالدی از چندین جهت با انتقادات جدی مواجه است. <br />کلید واژگان: ابن عربی، خالد بن سنان، فصوص، حدیث.<strong>کتاب <em>فصوص الحکم</em> اثر محییالدین ابنعربی، از آثار بنیادین عرفان نظری اسلامی است که در آن، نویسنده طی بیستوهفت فصّ، به شرح حکمتهای الهی نهفته در شخصیت معنوی پیامبران و اولیای الهی پرداخته است. یکی از فصوص بحثبرانگیز این اثر، فصّ خالدی است که در آن، حکمت صمدی به خالد بن سنان ـ شخصیتی که نام او در قرآن ذکر نشده و جایگاه وی در منابع اسلامی محل اختلاف است ـ اختصاص داده میشود. هدف این پژوهش، بررسی اعتبار منبع حدیثی ابنعربی در انتساب حکمت صمدی به خالد بن سنان و تحلیل میزان وفاداری وی و شارحانش به روایت مزبور است. این مطالعه با روش تحلیل اسنادی ـ مقایسهای و با بررسی متون حدیثی شیعه و اهلسنت، بهویژه منابع حدیثی منسوب به امام صادق(ع)، انس بن مالک و عبدالله بن عباس انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که روایت مورد استناد ابنعربی و شارحانش، علاوهبر تفاوتهای محتوایی با روایت شیعی، دارای مشکلات سندی جدی ازجمله وجود راویان غیرموثق است. همچنین، مفاد این روایت با برخی آیات قرآن و دیگر احادیث شیعی در تعارض است. بر این اساس، با استفاده از روش توصیفیتحلیلی نتیجه گرفته میشود که استناد ابنعربی به این روایت بهعنوان مبنای فصّ خالدی از منظر حدیثشناسی با چالشهای اساسی روبهروست و این امر ضرورت بازخوانی انتقادی جایگاه خالد بن سنان در نظام فکری ابنعربی را ایجاب میکند.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115057_6a8d6bc7a335e0ddae2021e16aa2a84a.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908The Relationship between the Beautiful and the Moral in Rumi's Aesthetic Poetics with Reference to the Masnaviنسبت امر زیبا و امر اخلاقی در بوطیقای زیباییشناسی مولانا با تکیۀ ویژه به مثنوی458211505810@22052/se.2025.115058FAپرویزدرویشیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند،ابراهیممحمدیدانشیار زبان و ادبیات فارسی ،دانشگاه بیرجندمحمدبهنام فراستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجندJournal Article20240718In this study, the relationship between the moral and the beautiful in the aesthetic poetics of Rumi (Maulana), specifically in his Masnavi, has been investigated with an interdisciplinary approach to content analysis. One of the prominent contradictions in Rumi's Masnavi is the presence of obscene and rough words that Rumi uses in stories and parables. This research tries to answer the questions how this great masterpiece in Persian literature is still artistically beautiful despite these moral contradictions and what techniques or devices Rumi employs in the Masnavi which do not diminish its moral value and artistic beauty. The research shows that in the Masnavi the criteria for evaluating the work of art has been changed and that Rumi has left judgment on the beauty and ugliness of his literary masterpiece as well as the perception and understanding of it to the world of the work. In the light of this clever plan, the audience's reaction to it, including the reaction to its obscene anecdotes, is different in the two worlds outside and inside the text; that is, if the audience see those obscene words in the world outside the text, they will find them ugly and charged with negative meanings, but if they look at them from the perspective of the world inside the text and see them in the context of the text, they will be utterly artistic and pure art. In the aesthetics of Rumi in his Masnavi, obscene stories and phraseology lead to opposite moral results and the ugliness in expression turns into utter beauty. This significant occurrence is the outcome of the fact that in the poetics of the Masnavi the external — outside the world of art and text — is not determinant; rather, it is only and only the work itself that reveals its artistic defect or beauty. This study can suggest to the Masnavi scholars to take the classical text Masnavi a little bit out of the heavy shadow of the author as the hidden god of the text.<strong>در این جستار با رویکردی بینارشتهای بهشیوۀ تحلیل محتوا به بررسی نسبت امر اخلاقی و امر زیبا در بوطیقای زیباییشناسی مولانا در <em>مثنوی</em> پرداخته شده است. یکی از تناقضات برجسته در <em>مثنوی</em> مولانا وجود الفاظ مستهجن و ناهمواری است که مولانا در حکایات به کار برده است. این پژوهش میکوشد به این پرسشها پاسخ دهد که چگونه این شاهکار بزرگ ادب فارسی، با وجود این تناقضهای اخلاقی بازهم از حیث هنری زیباست؟ مولانا از چه شگردهایی بهره برده که از ارزش اخلاقی و زیبایی هنری آن کاسته نشده است؟ در <em>مثنوی</em>، معیارهای سنجش اثر هنری دگرگون شده و مولانا داوری در باب زشتی یا زیبایی شاهکار ادبی خویش و دریافت و فهم آن را به جهان اثر واگذار کرده است. در پرتو این تدبیر هوشمندانه، واکنش مخاطب نسبت به حکایات مستهجن، در دو جهان بیرون و درون متن متفاوت است؛ یعنی اگر مخاطب آن الفاظ مستهجن را در جهان بیرون متن ببیند، آن را زشت و زننده و دارای بار معنایی منفی خواهد دید اما اگر از منظر جهان درون متن بدان بنگرد و در بافت متن ببیند، عین هنر خواهد بود. در زیباشناسی مولانا در <em>مثنوی</em>، آن تعابیر مستهجن نتیجۀ اخلاقی عکس داده و زشتی الفاظ عین زیبایی شده است. این رویداد مهم خود از آنروست که در بوطیقای زیباشناسی <em>مثنوی</em>، امر بیرونی -بیرون از جهان هنر و متن- تعیینکننده نیست بلکه تنها و تنها خود اثر است که مبیّن نقص هنری یا زیبایی هنری خود است. این پژوهش میتواند به مثنویپژوهان پیشنهاد کند متن کلاسیک مثنوی را کمی از سایۀ سنگین مؤلف در معنای خدای پنهان متن بیرون آورند.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115058_7531761e551437c16b183a51eb28dabf.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Exploring the concept of “Vaqt” in mysticism and psychology (mindfulness approach)بررسی مفهوم «وقت» در عرفان و روانشناسی (رویکرد ذهنآگاهی)8310811505910@22052/se.2025.115059FAالهامرستاداستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، مرکز آموزش عالی اقلیدJournal Article20241102Concepts for it in ancient Sufism texts. Being aware of the “Owqat” )plural of Vaqt) and understanding the conditions of the Vaqt is considered one of the distinctive characteristics of a Sufi. This study shows that most of the definitions of the term " Vaqt " are consistent with the concepts and principles of mindfulness, which is a new approach in psychology. In mindfulness, using eastern traditions, especially Buddha's teachings, an effort is made to create a balance in a person's life, and a person relies on the present time and awareness to witness his mental and physical events, in order to accurately identify the emotions he experiences. By accepting them, experience a better and healthier life.<br />In the present article, an attempt has been made to answer the question, which definitions of the term "Vaqt " in mysticism correspond to the principles and concepts of mindfulness? The results of the research show that most of the concepts and principles raised in mindfulness such as: emphasis on the present, being aware of the feelings that a person experiences at the moment, becoming one with the whole being, surrendering, accepting and letting go are consistent with the definitions of Vaqt in mysticism.<strong>«وقت» در عرفان، یکی از اصطلاحات رایج و کاربردی است و در متون کهن تصوف، تعاریف بسیار و متعددی برای آن نقل شده است. آگاهی داشتن به اوقات و دریافتن شرایط وقت یکی از ویژگیهای بارز صوفی به شمار میرود. این بررسی نشان میدهد که بیشتر تعاریف ارائهشده از اصطلاح «وقت» با مفاهیم و اصول ذهنآگاهی که رویکردی جدید در روانشناسی است، مطابقت دارد. در ذهنآگاهی با استفاده از سنتهای شرقی بهویژه تعالیم بودا تلاش میشود در زندگی فرد تعادلی ایجاد گردد و شخص با تکیه بر زمان حال و آگاهی، شاهد رویدادهای ذهنی و بدنی خویش باشد تا از این طریق احساساتی را که تجربه میکند، بهدقت شناسایی کرده، با پذیرش آنها زندگی بهتر و سالمتری را تجربه کند. در مقالۀ حاضر به روش توصیفیتحلیلی کوشش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود که تعاریف اصطلاح «وقت» در عرفان با کدامیک از اصول و مفاهیم ذهنآگاهی مطابقت دارد؟ نتایج تحقیق نشان میدهد بیشتر مفاهیم و اصول مطرح در ذهنآگاهی چون تأکید بر زمان حال، آگاه بودن به احساساتی که فرد در لحظه تجربه میکند، یکی شدن با کل هستی، تسلیم، پذیرش و رها کردن با تعاریف وقت در عرفان همخوانی دارد. </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115059_42feaf41f241eefcda7eff9a640cdbaa.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908The theory and rule of desire and boredom in the mewlana and Arthur Schopenhauern perspectiveنظریه/ قاعدۀ میل و ملال در نگاه جلالالدین محمد بلخی و آرتور شوپنهاور10913411506010@22052/se.2025.115060FAمصطفیگرجیعضو هیئتعلمی گروه زیان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهرانJournal Article20250110<strong>بررسی </strong><strong>نسبت طرز تلقی متفکران در طول تاریخ اندیشه،</strong><strong> </strong><strong>بستر مناسبی</strong><strong> برای بحث در کشف تجربیات مشترک نویسندگان و شاعران است. </strong><strong>یکی از مفاهیم مهم در عصر جدید، ملال و ملالت است که در دستگاه اندیشۀ متفکران انسان پژوه بازنموده شده است. در این میان </strong><strong>«نظریه»ای به نام میل و ملال در نظام فکری «شوپنهاور» و «قاعدۀ» سیری و ملولی در تجربۀ زیستۀ مولوی، بحث محوری این پژوهش است که با توجه به زمینۀ گفتوگوی بینامتنی میتواند به کشف بهتر جهاننگریهای مشترک منجر شود. </strong><strong>این مقاله با رویکرد تحلیلیمقایسهای درصدد تبیین ربط و نسبتِ میل بهمثابۀ ساحت ارادی و ملال بهمثابۀ ساحت عاطفی- احساسی در ژرفساخت فکری این دو اندیشمند است</strong><strong>. </strong><strong>بررسی مقایسهای این رهیافت نشان میدهد مولوی </strong><strong>ـ </strong><strong>البته نه در قد و قامت نظریه ـ بارها به این رابطه با عنوانهایی همچون «قاعده» توجه کرده است. نگاهی به ملال و واژگان همسو با آن نشان میدهد مولوی حداقل در 120 فقره به این ارتباط توجه کرده که برخی از این رهیافت/ رویکردها در ربط و نسبت با مفهوم دیگر در ساحت سوم یعنی میل ازنظر شوپنهاور قابل توجه است.</strong><strong> </strong><strong>این مقاله ضمن بحث دربارۀ ماهیتشناسی این مفهوم در ربط و نسبت با مفاهیم دیگر، به مهمترین علتهای این عاطفه و راههای برونرفت از آن در بحث وجودشناسی با تأکید بر دو غزل از مجموعه دیوان با توجه به نظریۀ شوپنهاور پرداخته است. </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115060_bf6a869355ef6cd1daed45dd1cf2e1fd.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Analyzing the relationship between Shari'ah, Tariqah, and Haqiqah in mystical works with a focus on addressing criticisms from criticsتحلیل رابطۀ شریعت، طریقت و حقیقت در آثار عرفانی با رویکرد پاسخ به اشکالات منتقدین13516011506110@22052/se.2025.115061FAمهساشعیبیدانشجوی دکتری مدرسی اخلاق اسلامی ، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهرانرضاشاه منصوریدانشآموخته دکتری مدرسی اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قمJournal Article20250125One of the challenging topics between mystics and jurists is the amount of attention to the inner and truth of the law. The mystics have taken a comprehensive look at the rulings, customs, and teachings of religion by designing a system of law, method and truth. But the same view has been criticized. To understand and judge more accurately, it is necessary to review the concept of these three words and their relationship with each other. Therefore, the purpose of this study is to examine the concept and relationship of the Shari'a, the way and the truth in the mystics 'view and to respond to critics' bugs in an analytical descriptive method based on the narrative, rational and intuitive evidence. The result is that the Shari'a includes jurisprudential and the appearance of ethics, the manner of humanity, and the esoteric dimension of ethics and truth related to the inner intuition of transcendence, his names and attributes. The relationship between the Shari'a is not transverse, but long, and each is the inner case. Therefore, the interpretation of the cortex to the law does not mean disregard for it, and the law is the cause of the truth and survival; So human beings are never needed from the Shari'a. The truth does not add anything to the Shari'ah and the intuition is not the disadvantage of reason and revelation, and the criterion of witnesses is the Shari'a.<strong>یکی از مباحث چالشی میان عرفا و فقها میزان توجه به باطن و حقیقتِ شریعت است. عرفا با طراحی یک نظام متشکل از شریعت، طریقت و حقیقت، نگاهی جامع به احکام، آداب و معارف دین داشتهاند؛ اما همین دیدگاه مورد انتقادات قرار گرفته است. برای شناخت و قضاوت دقیقتر دیدگاه عرفا لازم است ابتدا مفهوم این سه واژه و رابطۀ آنها با یکدیگر مورد بازنگری قرار گیرد. ازاینرو هدف از این تحقیق بررسی مفهوم و رابطۀ شریعت، طریقت و حقیقت در دیدگاه عارفان و پاسخ به اشکالات منتقدین با روش توصیفیتحلیلی و با استناد به ادلۀ نقلی، عقلی و شهودی است. نتیجه اینکه شریعت شامل احکام فقهی و بُعد ظاهری اخلاق، طریقت شامل سیر باطنی انسان و بُعد باطنی اخلاق و حقیقت مربوط به شهود باطنی حقتعالی، اسماء و صفات او میشود. رابطۀ شریعت، طریقت و حقیقت نه عرضی، بلکه طولی است و هرکدام باطن مورد قبلی است. بنابراین تعبیر از قشر به شریعت بهمعنای بیتوجهی به آن نیست و شریعت علت در وصول به حقیقت و بقا در آن است؛ لذا هیچگاه انسان از شریعت بینیاز نیست. حقیقت چیزی بر شریعت نمیافزاید و شهود منافی عقل و وحی نیست و معیار شهود نیز شریعت است.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115061_101167ea5bb576f6dbfd7109c8290f07.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Epistemological and ethical limitations of artificial intelligence in the interpretation and generation of mystical contentمحدودیتهای معرفتشناختی و اخلاقی هوش مصنوعی در تفسیر و تولید محتوای عرفانی16119011506210@22052/se.2025.115062FAسیدعلیمستجاب الدعواتیپژوهشگر پسادکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل بیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانفاطمهخان صنمیدکتری مذاهب کلامی،دانشگاه ادیان، عضو پیوستۀ انجمن ادیان و مذاهب حوزۀ علمیۀ قمعظیمحمزییانگروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنانJournal Article20250127This research analytically examines the epistemological and ethical limitations of using artificial intelligence (AI) in interpreting and generating mystical content. Mysticism, rooted in inner experiences, intuition, and rational explanations, involves multilayered, symbolic, and argumentative concepts beyond AI's computational grasp. Despite impressive advancements, AI struggles with understanding intuition, lived experience, personal dimensions of mysticism, and the metaphorical language of texts. Furthermore, AI-generated mystical content risks distorting sacred concepts, amplifying biases, and exploiting religious sentiments. While AI can be a complementary tool for analyzing mystical texts, especially their logical components, its output can be inaccurate or harmful without human oversight and strict ethical guidelines. To illustrate these points, this study includes examples of AI interactions, showcasing its responses to initial and rigorous questioning, and proposes strategies for its responsible application.<strong>این پژوهش به بررسی تحلیلی محدودیتهای معرفتشناختی و اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در تفسیر و تولید محتوای عرفانی میپردازد. عرفان، بهعنوان حوزهای مبتنیبر تجربههای درونی، شهود و تبیینهای عقلانی، مفاهیمی چندلایه، نمادین و استدلالی را در بر میگیرد که درک کامل آنها فراتر از توان محاسباتی هوش مصنوعی است. با وجود پیشرفتهای چشمگیر این فناوری، محدودیتهایی مانند ناتوانی در فهم شهود، تجربۀ زیسته و ابعاد شخصی عرفان، و نیز عدم درک کامل زبان استعاری و باطنی متون، کاربرد آن را چالشبرانگیز کرده است. ازسوی دیگر، تولید محتوای عرفانی توسط هوش مصنوعی میتواند به مخاطراتی مانند تحریف مفاهیم مقدس، تکثیر تعصبات و سوءاستفاده از احساسات مذهبی منجر شود. این پژوهش نشان میدهد که هوش مصنوعی میتواند ابزار مکملی برای تحلیل متون عرفانی، ازجمله بخشهای استدلالی و عقلانی آنها باشد؛ اما بدون نظارت انسانی و چارچوبهای اخلاقی دقیق، نتایج آن ممکن است نادرست یا زیانبار باشد. برای شفافیت بیشتر، نمونههایی از پرسشهای مطرحشده از هوش مصنوعی و پاسخهای آن، ازجمله پاسخهای پس از تکرار و سختگیری در پرسش، ارائه شده است. راهکارهایی برای استفادۀ مسئولانه از این فناوری نیز پیشنهاد شده است.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115062_e16652145c8b224aece736dd26e7f211.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908A Critique of the Validity of the Personal Unity of Beingنقدی بر ادلّۀ روایی وحدت شخصیۀ وجود19121611506410@22052/se.2025.115064FAحمیدنیک فردانشآموختۀ سطح 4 حوزۀ علمیۀ قم و عضو پیوستۀ انجمن کلام حوزۀ علمیۀ قممحمد تقیسبحانیاستادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و عضو پیوستۀ انجمن کلام اسلامی حوزۀ علمیۀ قمحسینرضاییدانشجوی دکتری قرآن و حدیث پژوهشگاه حوزه و دانشگاهJournal Article20250205The theory of unity of existence is one of the fundamental ideas of Islamic mysticism, and its various interpretations are accepted by most mystics and Sufis. One of the interpretations of this theory is the personal unity of existence, according to which the only true being in the world that fills all existence is God, and all others are considered manifestations and shadows of the Almighty; as a result, the plurality that exists in the world is a plurality of manifestations, not a plurality of truths. In order to find a solid basis for expressing their point of view, the defenders of this theory have relied on some verses and narrations, and sometimes have considered those narrations to be the best evidence or witness to their claim. This article examines the narrations that have been put forward in support of this theory in a documentary manner and with the method of content analysis, and shows that these narrations either do not have a clear implication for this theory or are plagued by weak chain of transmission and have not been quoted in reliable narrative books. Finally, it was concluded that the theory of unity of existence is not acceptable according to the system of Shiite narrations.<strong>نظریۀ وحدت وجود از اندیشههای اساسی عرفان اسلامی بوده است که خوانش مختلف آن، مورد قبول بیشتر عرفان و از نظریات مهم در تصوف است؛ یکی از خوانشهای این نظریه، وحدت شخصیۀ وجود است که مطابق آن، تنها وجود حقیقی در عالم که تمام هستی را پر کرده، خداست و دیگران، همۀ جلوهها و سایههایی از حضرت حق به شمار میروند؛ درنتیجه کثرتی که در عالم وجود دارد، کثرت مظاهر است نه کثرت در حقایق. مدافعان این نظریه برای اینکه پشتوانهای محکم برای بیان دیدگاه خود بیابند، به برخی از آیات و روایات تمسک جسته و گاه آن روایات را بهترین دلیل یا شاهد بر ادعای خود محسوب کردهاند. این مقاله به شیوهای اسنادی و با روش تحلیل محتوا به بررسی روایاتی پرداخته که در تأیید این نظریه مطرح شده است و نشان میدهد که غالب روایات یا دلالت روشن بر این نظریه ندارند و یا اینکه گرفتار ضعف سند بوده و در کتب معتبر روایی نقل نشده است. درنهایت، این نتیجه به دست آمد که نظریۀ وحدت وجود با توجه به منظومۀ روایات شیعه، مورد قبول نیست.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115064_776f53be16d309199fe2557f46e73e43.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908The examination of the factors leading to the transition from ascetic mysticism to romantic mysticism.بررسی عوامل گذر از عرفان زاهدانه به عرفان عاشقانه21724011506510@22052/se.2025.115065FAاحمداکبریان یزدلیدانشجوی دکتری رشته عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی دانشگاه ادیان و مذاهب قممحمدمهدیعلیمردیدانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب دانشگاه ادیان و مذاهب قم/رحمنبوالحسنیدانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب دانشگاه ادیان و مذاهب قمJournal Article20250211Ascetic mysticism and romantic mysticism are two undeniable approaches that have occupied two different periods in the history of mysticism. Mentioning the factors that cause mysticism to transition from ascetic to romantic, through the visible and hidden angles of the thoughts of these two approaches throughout history under the headings of inner mysticism and outer mysticism (attitude and non-attitude), and with the aim of better understanding the factors of this transition, is a mission that the present study has undertaken to investigate using a combined (descriptive/analytical) method. This study explains each of the factors of the transition to inner mysticism and outer mysticism by dividing them into categories, and enumerates the internal factors of mysticism, which are not limited to, under headings such as the clarity of the position of the Ahl al-Bayt (peace be upon them), the heavy entry of literature, strategic interpretations, and breaking the rules. Finally, by looking at the external mystical factors, it mentions the results of political and cultural developments and their impact on this transition.<br />Keywords: mysticism, Sufism, asceticism, love.<strong>عرفان زاهدانه و عرفان عاشقانه دو رویکرد انکارناپذیری هستند که دو دورۀ متفاوت از تاریخ عرفان را به خود اختصاص دادهاند. ذکر عواملی که باعث گذر عرفان از زاهدانه به عاشقانه میشود، از لابهلای زوایای پیدا و پنهان اندیشههای این دو رویکرد در طول تاریخ تحت عناوین درونعرفانی و برونعرفانی (نگرشی و غیرنگرشی) و با هدف شناخت بهتر عوامل این گذر، رسالتی است که پژوهش حاضر با روش ترکیبـی (توصیفیتحلیلی) آن را بررسی کرده است. این پژوهش با تقسیم عوامل گذر به درونعرفانی و برونعرفانی به توضیح هریک پرداخته و عوامل درونی عرفانی را که حصری نیست، با عناوینی همچون صراحت موضع اهلبیت(ع)، ورود سنگین ادبیات، تفاسیر راهبردی و قیدشکنی برمیشمرد و درنهایت با نگاه به عوامل برونعرفانی به ذکر دستاوردهای تحولات سیاسی و فرهنگی و تأثیر آن بر این گذر میپردازد. </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115065_1402eb45b5eb195a2a9a39d9c18e477d.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908A mystical conceptual model of gratitude in the prayer of Arafah of Imam Hussein (AS) based on grounded theoryمدل مفهومی عرفانی شکر در دعای عرفۀ امام حسین(ع) مبتنیبر نظریهپردازی دادهبنیاد24126611506610@22052/se.2025.115066FAرضیه الساداتکرماجانیدانشجوی دکتری ،گروه علوم قرآن وحدیث ، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ،ایرانسید حمیدحسینیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایرانحامدپوررستمیدانشیار گروه شیعهشناسی دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابیJournal Article20250228The Arafat Prayer, as one of the mystical treasures and popular prayers, is the prayer of Hazrat Sayyid al-Shuhada (AS) in the desert of Arafat. Gratitude, as one of the most important factors of spiritual growth, revives the spirit of gratitude for every blessing. This research aims to present a behavioral model of the mystical and romantic discourse of Imam Hussein's (AS) Arafat Prayer in the form of gratitude using the method of grounded theory and qualitative analysis and collecting information from reliable historical sources, especially the interpretation of the prayer by Allama Ja'fari (RA). The findings showed that in the Arafat Prayer, the concept of "mystical gratitude", meaning conscious gratitude, is repeated in 35 passages of the prayer. (18 explicit times, 17 implicit times). This repetition expresses the axis of mystical gratitude in this prayer and its importance for approaching God. The results indicate that gratitude in this prayer is not only an individual and devotional act, but also considered as a comprehensive strategy for achieving human perfection and approaching God. This model includes important components such as repentance, contentment, faith, certainty, trust, sincerity, knowledge, and monotheism, each of which refers to a specific stage in mystical conduct and, with a guiding attitude, lays the groundwork for the spiritual and moral excellence of individuals in redefining and explaining the values of contemporary man and is a practical model to be used in the daily lives of individuals.<strong>دعای عرفه بهعنوان یکی از گنجینههای عرفانی و ادعیۀ مأثور، مناجات حضرت سیدالشهدا(ع) در صحرای عرفات است. شکرگزاری بهعنوان یکی از مهمترین عوامل رشد معنوی، روح حقشناسی را در برابر هر نعمتی احیا می</strong><strong></strong><strong>کند. این پژوهش با هدف ارائۀ یک مدل رفتاری از گفتمان عارفانه و عاشقانۀ دعای عرفۀ امام حسین(ع) در قالب شکرگزاری با استفاده از روش نظریۀ دادهبنیاد و تحلیل کیفی و جمعآوری اطلاعات از منابع معتبر تاریخی، بهویژه تفسیر دعای علامه جعفری(ره) انجام شده است. یافتهها نشان داد که در دعای عرفه، مفهوم «شکر عرفانی» بهمعنای قدردانی آگاهانه، در 35 فراز دعا تکرار شده است (۱۸ بار صریح، 17 بار ضمنی)؛ این تکرار، بیانگر محور شکر عرفانی در این دعا و اهمیت آن، برای تقرب به خداوند است. نتایج حاکی از آن است که شکرگزاری در این دعا، نهتنها یک عمل فردی و عبادی، بلکه راهبردی جامع، برای دستیابی به کمال انسانی و تقرب به خداوند تلقی میشود. این مدل شامل مؤلفههای مهمی همچون توبه، رضا، ایمان، یقین، توکل، اخلاص، معرفت و توحید است که هریک به مرحلهای خاص در سلوک عرفانی اشاره دارد و با نگرشی هدایتگرانه، زمینهساز تعالی روحی و اخلاقی افراد در بازتعریف و تبیین ارزشهای انسان معاصر و مدلی کاربردی در زندگی روزمرۀ افراد مورد استفاده قرار میگیرد. </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115066_6cbb9c4a4bdfa44fddffaf0e0aff0174.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Reflection of the conditions and opinions of Ayn al-Qozat Hamedani in the works of Sufisبازتاب احوال و آراء عین القضات همدانی در آثار صوفیه26729011506710@22052/se.2025.115067FAمحمدمشهدی نوشآبادیدانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات و دانشگاه کاشانابوالفضلقراگوزلیشاغل در آموزش و پروش (کارشناسارشد ادیان و عرفان)احسانقدرت الهیاستادیار گروه آموزشی ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان،Journal Article20250305Ayn al-Qozāt al-Hamedanī was a prominent Sufi of the seventh century whose bold and esoteric views led to his imprisonment and execution. These issues caused Sufis after him to approach his life and thoughts with caution. This article aims to show the extent of Ayn al-Qozāt’s influence and reflection in the works of Sufis after him. This research was conducted in a library manner and by surveying the works of Sufis after him. The results of this study show that the views of Ayn al-Qozāt have been of interest to Sufis since the time after him, and although many Sufis have not mentioned his name in their works, a considerable number of famous and prominent Sufis have been influenced by his thoughts. This reflection historically begins with the works of Mohyiddin Ibn Arabi and ends with Masūm Ali Shah Shirazi. Despite the fact that the Sufi community has cited Ayn al-Qozāt's questionable ideas, such as the claim of reviving the dead and sanctifying Satan, and her other halal beliefs, none of them have criticized her but rather praised her spiritual stature, such that some have included Ayn al-Qozāt among the greatest Sufis in the history of Sufism. Thus, despite caution and possible opposition to the ideas of Ayn al-Qozāt, there is not much boycott among the Sufi masses towards him, but from their perspective, he is considered one of the most prominent figures in the history of Sufism.<strong>عینالقضات همدانی از صوفیان برجستۀ سدۀ ششم است که آرای متهورانه و باطنی وی منجر به حبس و اعدامش شد. این مسائل باعث شد تا صوفیان پس از وی، با احتیاط با احوال و اندیشههایش مواجه شوند. این مقاله بر آن است تا میزان تأثیر و بازتاب عینالقضات را در آثار صوفیه پس از او نشان دهد. این پژوهش بهصورت کتابخانهای و با پیمایش آثار صوفیه پس از وی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که آرای عینالقضات از همان دوران پس از وی مورد توجه صوفیان بوده است و بهرغم اینکه بسیاری از صوفیه نام وی را در آثار خود ذکر نکردهاند، بخش قابل ملاحظهای از صوفیان نامدار و برجسته، از اندیشههای وی تأثیر پذیرفتهاند. این بازتاب بهلحاظ تاریخی از آثار محییالدین ابنعربی آغاز و به معصوم علیشاه شیرازی ختم میشود. بهرغم اینکه جماعت صوفیان به اندیشههای شائبهبرانگیز عینالقضات مانند دعوی احیای اموات و تقدیس شیطان و دیگر عقاید حلولی وی استناد کردهاند، هیچکدام منتقد وی نبوده بلکه منزلت معنویاش را ستوده، چنانکه برخی عینالقضات را در عِداد بزرگترین صوفیان تاریخ تصوف آوردهاند. بدینترتیب باوجود احتیاط و مخالفتهای احتمالی با اندیشههای عینالقضات، طرد چندانی در تودۀ صوفیان دربارۀ وی به چشم نمیخورد، بلکه از منظر ایشان، وی از برجستهترین چهرههای تاریخ تصوف محسوب میشود.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115067_c7d58931d8ff9767cc3afcb2789e3aa8.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908The relationship between divinity and servitude in Shiite mystical theologyنسبت میان الوهیت و عبودیت در الهیات عرفانی شیعه29131211506910@22052/se.2025.115069FAسعیدهسعیدیاندانشجوی دکتری ادیان وعرفان، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانغلامعلیآریااستاد بازنشستۀ گروه ادیان و عرفان، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانعلیرضاابراهیماستادیار گروه ادیان و عرفان، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20250422Explaining the relationship between divinity and servitude has always been one of the main concerns of Shiite mystics and has formed the basis of their practical conduct. This research, which was conducted using an analytical and comparative method, seeks to explain the relationships between the two by extracting the definitions of the sheikhs of the nature of divinity and servitude. Accordingly, the findings show that divinity has two aspects: purity and personification, and the nature of divinity only finds meaning in the area of personification, which are based on names and attributes. Servitude also has two aspects: truth and creation, and only from the latter aspect can a relationship between him and divinity be defined. On this basis, Shiite mystics generally believe in three general relationships between divinity and servitude, which are: the dissimilarity of the Creator and the creature, the omnipotent dependence of God Almighty on all things, and the theory of the organizational unity of existence based on "manifestation" and pure bestowal and love of God, which begins with God Almighty Himself, and the servant becomes the locus of the manifestation of divine names and attributes by performing optional prayers. With the knowledge of the truth, the will of the servant becomes in accordance with the will of God Almighty and all his actions become divine, which is the highest level of worship of the Infallibles, peace be upon them.<strong>تبیین نسبت میان الوهیت و عبودیت همواره یکی از دغدغههای اصلی عرفای شیعه بوده و پایۀ سلوک عملی ایشان را تشکیل داده است. این تحقیق که به روش تحلیلی و مقایسهای صورت پذیرفته، در پی آن است که با استخراج تعاریف مشایخ از ماهیت الوهیت و عبودیت، روابط موجود میان آن دو را تشریح نماید. بر این اساس، یافتهها نشان میدهند که الوهیت دارای دو ساحت تنزّه و تشخّص بوده و ماهیت الوهیت تنها در ساحت تشخّص معنا مییابد که مترتب بر اسما و صفات هستند. </strong><strong>عبودیت نیز دو جنبۀ حقی و خلقی دارد که تنها از جنبۀ دوم میتوان نسبتی را میان او با الوهیت تعریف نمود. </strong><strong>عرفای شیعه بر این مبنا درمجموع به سه نسبت کلی بین الوهیت و عبودیت قائل هستند که عبارتاند از: </strong><strong>عدم شباهت خالق و مخلوق، معیت قیومی خداوند متعال با تمام اشیا و نظریۀ وحدت تشکیکى وجود </strong><strong>براساس «تجلی» و </strong><strong>اعطای محض </strong><strong>و </strong><strong>محبت خداوند، که </strong><strong>این محبت از خود حقتعالی آغاز میشود و عبد با انجام نوافل، مهبط ظهور اسما و صفات الهی میشود و</strong><strong> با معرفت حق، ارادۀ بنده موافق ارادۀ حق عزوجل شده، </strong><strong>همۀ کارش خدایی میشود </strong><strong>که در سطح عالیه، عبادت معصومین(ع) اینگونه است.</strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115069_62e22ab4fc549553463084ff170b8090.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Analyzing the structural metaphor of " Spirit" in Mrsadolebad Najmoddiraziتحلیل استعارۀ ساختاری «روح» در مرصاد العباد نجمالدین رازی31333811507010@22052/se.2025.115070FAفاطمهسلطانیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایرانJournal Article20250428Conceptual metaphors are one of the most important cognitive tools for explaining abstract concepts in Persian mystical texts. In Najm al-Din Razi's book Mersad al-Ibad, the concept of the soul and its educational process are explained through a series of prominent structural metaphors; however, this area has so far been less systematically analyzed.This study, using a descriptive-analytical approach, explores the structure and conceptual mappings of some of the most important metaphors related to the soul (including the metaphors of the child, the seed, and the prisoner) in the Mersad al-Ibad. These metaphors not only explain the mechanism of the training and perfection of the soul, but also provide the possibility of a new interpretation of the conceptual structure of Persian mystical thought. To extract data, the entire work was examined using a text-based study method and metaphors were selected based on the criteria of repetition, prominence, and role in the process of educating the soul. According to the research findings, the goal of educating and nurturing the soul is to reach the level of perfection, analysis, and divine knowledge; in other words, the process of educating the soul should be such that it returns to the position of divine proximity and its original homeland and reaches the level of true annihilation.<strong>استعارههای مفهومی </strong><strong>(</strong><strong>Conceptual</strong><strong> </strong><strong>Metaphor</strong><strong>)</strong><strong>، یکی از مهمترین ابزارهای شناختی برای تبیین مفاهیم انتزاعی در متون عرفانی فارسی هستند. در کتاب <em>مرصاد العباد</em> نجمالدین رازی، مفهوم روح و سیر تربیتی آن، بهواسطۀ مجموعهای از استعارههای ساختاری برجسته تشریح شده است؛ بااینحال، این حوزه تاکنون کمتر بهطور نظاممند تحلیل شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفیتحلیلی، به واکاوی ساختار و نگاشتهای مفهومی برخی از مهمترین استعارههای مرتبط با روح (ازجمله استعارههای طفل، بذر و زندانی) در <em>مرصاد العباد</em> میپردازد. این استعارهها نهتنها سازوکار تربیت و کمال روح را تبیین میکنند، بلکه امکان تفسیر جدیدی از ساخت مفهومی اندیشۀ عرفانی فارسی فراهم میکنند. برای استخراج دادهها، کل اثر بهشیوۀ مطالعۀ متنپایه بررسی و استعارهها با معیار تکرار، برجستگی و نقش در فرایند تربیت روح گزینش شد. </strong><strong>با توجه به دستاورد پژوهش، هدف از تربیت و پرورش روح آن است تا به مرتبۀ کمال، تحلیه و به معرفت الهی برسد. به بیانی دیگر، سیر تربیت روح باید بهگونهای باشد که دوباره به مقام قرب الهی و موطن اصلی خود برگردد و به مرتبۀ فنای در حق برسد.</strong><strong> </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115070_33c6b29f6e7b4854eb3fd3a2e7aebbff.pdfدانشگاه کاشانمطالعات عرفانی۲۰۰۸-۶۵۵۵20220250908Maruf Karkhi and her Connection with Emam Reza(a.s)معروف کرخی و تامّلی در پیوند او با امام رضا علیه السلام33937011507110@22052/se.2025.115071FAمحمدجوادشمسدانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینیJournal Article20250511Abstract<br />Maruf Karkhi is one of the great Islamic mystics of the second century AH and the head of many mystical Orders and Paths; for this reason, he has been called "Sheikh al- selsela" and "Imam al- Sufiyyah," and the Orders leading to him has been called "Marufiya" and "Umm al-Salasel."The most important and controversial period of his life is his historical and spiritual connection with Imam Reza (AS), which occurs in two periods of his life - childhood and old age; in the first period, he converted to Islam at the hands of the Imam (AS), was educated by him, and began his spiritual journey; and towards the end of his life, for a short time in Karkh,of Baghdad, he was honored to serve the Imam (AS) . Despite the research conducted on this subject, in most of them, this connection and relationship has been doubted or even rejected; therefore, in this article, we have tried to prove this historical connection in both periods of the famous Karkhi's life by citing library sources and descriptive-analytical methods.<strong>معروف کرخی از بزرگان عرفان اسلامی در سدۀ دوم هجری و سرسلسلۀ بسیاری از سلسلهها و طریقتهای عرفانی است؛ که به همین مناسبت او را «شیخ السلسله» و «امام الصوفیه»، و سلسلۀ منتهی به ایشان را «معروفیه» و «ام السلاسل» خواندهاند. مهمترین و بحثانگیزترین دوران حیاتش، پیوند تاریخی و معنوی او با امام رضا(ع) است؛ که در دو دوره از حیاتش ـ دورۀ کودکی- نوجوانی و دوران پیری ـ اتفاق میافتد. دراینباره و با این عنوان، پژوهشی انجام نگرفته، اما در برخی از تحقیقات معاصران دربارۀ تصوف و نیز در شرح احوال معروف، ازجمله <em>جستجو در تصوف ایران</em> از زرینکوب، و <em>الصلة بین التصوف و التشیع</em> از کامل مصطفی شیبی، و در مقالۀ معروف کرخی، به قلم حسن ذوالفقاری، در نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، اشاراتی دربارۀ پیوند معروف با امام رضا(ع) شده است؛ که البته در بیشتر آنها، این پیوند و ارتباط، مورد تردید و یا حتی ردّ و انکار قرار گرفته است؛ لذا بهدلیل اهمیت این موضوع در تاریخ تصوف، و پیوند تصوف و تشیع، در این مقاله کوشیدهایم با استناد به منابع کتابخانهای و روش توصیفیتحلیلی، این پیوند تاریخی را در هر دو دورۀ حیات معروف کرخی اثبات کنیم. معروف کرخی، در دوران کودکی و نوجوانی خدمت حضرت امام رضا(ع) میرسد و به دست آن حضرت مسلمان میشود و نزد ایشان به سلوک معنوی میپردازد؛ و بعدها در سنین پیری نیز در مدت کوتاهی که امام رضا(ع) به بغداد سفر میکند، معروف توفیق خدمتگزاری ایشان را مییابد. </strong>https://s-erfani.kashanu.ac.ir/article_115071_7c9483f4fecb2d368979ee90c993b2fc.pdf