The Image of Intellect and Soul in the Mirror of Narratives(An Analysis of the Mystical Reading of Eve’s Creation Based on Theoretical Mysticism and Transcendent Philosophy)

Document Type : Original Article

Authors
Erfan Chehri 1
Mojtaba Biglari 2
1 PhD student in Comparative Interpretation, Faculty of Quranic Sciences, University of Quranic Sciences and Education. Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Theology, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
10.22052/se.2026.257826.1327
Abstract
The narrations concerning the creation of Eve from Adam’s left rib have persistently posed challenges due to their apparent contradiction with the Qur’an and reason, and have consequently been approached predominantly through a critical lens.Departing from such literal readings, this study seeks to uncover and analyze the underlying pattern of symbolism embedded in these narrations, employing thematic analysis within the framework of theoretical mysticism, with particular emphasis on the school of Transcendent Philosophy(al-Ḥikmah al-Muta‘āliyah).The novelty of this research lies in offering a systematic analysis of this symbolic reading and articulating its practical-spiritual(sulūkī) implications. These implications are twofold: first, the philosophical justification of the concept of tawassul(intercession) through the saints of God(awliyā’ Allāh) as channels of the perfect intellect; and second, delineating the relationship between intellect(‘aql) and soul(nafs) in terms of a "spiritual guide" and "wayfarer," thereby emphasizing the soul’s inherent need for intellectual guidance in order to attain perfection and proximity to the Divine.This analysis offers a rationally grounded response, rooted in Transcendent Philosophy, to the questions raised around this class of narrations. In this mystical reading, Adam symbolizes the "level of the Intellect," Eve symbolizes the "level of the Soul," and the "left rib" serves as an allusion to the material and emotional dimensions of human existence. The fundamental finding of this study is that these narrations, in their esoteric depth, speak of the genesis of the soul from the intellect and its intrinsic dependence upon the intellect's guidance for the fulfillment of its perfection and nearness to God.
Keywords
Theoretical Mysticism
Transcendent Philosophy
Symbolic Interpretation
Symbolic Anthropology
Intellect and Soul
قرآن کریم.
کتاب مقدس (شامل کتب عهد عتیق و عهد جدید)
ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین. (1405ق). عوالی اللّئالی العزیزیة فی الأحادیث الدّینیة. چ1. قم: بی‌نا.
ابن بابویه، محمد بن على (شیخ صدوق). (1376). الأمالی. چ6. تهران: انتشارات کتابچی.
ابن بابویه، محمد بن على (شیخ صدوق). (1385). علل الشرائع. چ1. قم: کتابفروشی داوری.
ابن‏عربى، محیی‌الدین (محمد بن على). (1422ق). تفسیر ابن‌عربى (تأویلات عبدالرزاق). ترجمه و تحقیق سمیر مصطفی رباب. چ1. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‏عربى، محیی‌الدین (محمد بن على). (بی‌تا). الفتوحات المکّیه. چ1. بیروت: دارالصادر.
ابن‌فارس، ابوالحسین احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغه. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. چ1. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (بی‌تا). لسان العرب. چ1. بیروت: دارالفکر.
أبوعلی حسین بن عبدالله (أبوعلی سینا). (1375). الإشارات و التّنبیهات. چ1. قم: نشرالبلاغه.
ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغه. چ1. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
احمدمختار، عمر. (1429ق). معجم اللغة العربیة المعاصرة. چ1. قاهره: عالم الکتب.
اعرابی، غلامحسین. (1387). نگاهی نو به روایات آفرینش زن از دندۀ چپ مرد. پژوهش‌نامۀ قرآن و حدیث، شمارۀ 5، 47-58.
آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السّبع المثانی. گردآوری سناء بزیع شمس‏الدین و ابراهیم شمس‏الدین. تحقیق على عبدالبارى عطیه. چ1: بیروت: دارالکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون.
آملى، حیدر بن على. (1422ق). تفسیر المحیط الأعظم و البحر الخضم فی تأویل کتاب الله العزیز المحکم. تحقیق محسن موسوی تبریزی. چ3. قم: انتشارات نور على نور.
بحرانى، هاشم بن سلیمان. (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. چ1. قم: مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیه.
برقى، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن. تصحیح جلال‌الدین محدّث. چ2. قم: دارالکتب الاسلامیه.
پاینده، ابوالقاسم. (1382). نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى اللـه علیه و آله). چ4. تهران: دنیای دانش.
جوهری، اسماعیل بن حمّاد. (1404ق). الصّحاح. چ3. بیروت: دارالعلم للملایین.
خواص، امیری. (1392). بررسی تطبیقی خلقت آدم و حوّا از منظر قرآن و عهد عتیق. معرفت ادیان، 4 (2)، 29-54.
دیزجی، ویدا و آرام، محمدرضا. (1401). بررسی تأویلی- عرفانی آیات مربوط به حضرت آدم و حوّا در کتاب اساس التّأویل قاضی نعمان. فصلنامۀ عرفان اسلامی، 18 (71).
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. چ1. بیروت: دارالشامیه.
زبیدی، مرتضی(محمد بن محمد). (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. تصحیح علی شیری. چ1. بیروت: دارالفکر.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر. (1421ق). الإتقان فی علوم القرآن. تحقیق فواز احمد زمرلی. بیروت: دارالکتاب العربی.
شریفی، صالحه. (1398). روایات خلقت زن یا حوّا در بوتۀ نقد و نظر. دوفصلنامۀ تخصصی تحقیقات قرآنی و حدیثی، 1 (1)، 27-37.
شعیری، محمد بن محمد. (بى‌تا). جامع الأخبار (للشّعیری). چ1. نجف: مطبعۀ حیدریه.
شیرازى، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1361). تفسیر القرآن الکریم. چ2. قم: انتشارات بیدار.
شیرازى، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1383). شرح أصول الکافی. چ1. تهران: بی‌نا.
طباطبایى، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ2. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسى، فضل بن حسن. (1390ق). إعلام الورى بأعلام الهدى. چ3. تهران: انتشارات اسلامیه.
عیاشى، محمد بن مسعود. (1380ق). التفسیر (تفسیر العیاشی). چ1. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه.
فخر رازى، محمد بن عمر. (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). چ3. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین. تحقیق مهدی مخزومی. چ2. قم: مؤسسۀ دارالهجره.
فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى. (1415ق). تفسیر الصافی. چ2. تهران: مکتبة الصدر.
فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى. (1406ق). الوافی. چ1. اصفهان: کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین على(ع).
قمى، على بن ابراهیم. (1363). تفسیر القمی. چ3. قم: دارالکتاب.
قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا. (1368). تفسیر کنز الدّقائق و بحر الغرائب. چ1. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
گنابادی، سلطان على‏شاه (سلطان محمد بن حیدر). (1408ق). بیان السّعادة فی مقامات العبادة. چ2. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى. (1403ق). بحار الأنوار. چ2. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
معرفت، محمدهادی. (1418ق). التّفسیر و المفسّرون فی ثوبة القشیب. مشهد: الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیه.
مکارم شیرازى، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. چ10. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نادرعلی، عادل. (1386). ‌تأویل مفردات قرآن. چ1. کرمانشاه: دانشگاه رازی.
Mystical Studies
Volume 22, Issue 1 - Serial Number 43
September 2026
Pages 277-306

  • Receive Date 24 October 2025
  • Revise Date 26 June 2026
  • Accept Date 02 August 2026
  • Publish Date 23 August 2026