Two important mistakes in quoting the words of Sufi sheikhs

Document Type : Original Article

Authors
1 student
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman
10.22052/se.2026.258213.1350
Abstract
Since the fourth century, Sufis have collected the sayings of Sufi elders in the style of hadith books, the reason for which was fear of innovations, confrontation with accusations, or education of disciples. The result of this was the creation of important books in Sufism such as: Al-Lama, Al-Ta’raf, Tabaqat al-Sufiya Salmi, Risalat al-Qushayriyyah, etc. in Arabic and works such as: Kashf al-Mahjoob, Asrar al-Tawhid, Tazkirat al-Awliya, Nafhat al-Ans, etc. in Persian. These works have mostly recorded the sayings of Sufi elders in a thematic classification, and some others, such as Tabaqat al-Sufiya Salmi and Ansari, have tried to narrate the important sayings of each of the elders in a section dedicated to him. By researching these sources, we find that there are many mistakes in them. In this article, we have attempted to point out and examine two common and important errors in the attribution of sayings to Sufi sheikhs. These two errors include: visual and auditory errors in recording the name of the speaker of a saying, and also attributing a saying to its narrator instead of the original speaker. Omitting the chain of narrators is the root of all these errors, as this has led to a lack of accuracy in the transmission of the sheikhs' sayings. This article will also examine the manner in which these errors occur, along with giving examples of them.
Keywords

ابن‌اثیر، مبارک بن محمد. (2003). المختار من مناقب الاخیار. حقّقه وعلّق علیه مأمون الصاغرجی، عدنان عبد ربه، محمد ادیب جادر. العین: مرکز زاید للتراث و التاریخ.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی. (2002). صفة الصفوه. ضبطها و کتب هوامشها: ابراهیم رمضان، سعید الحام. چ3. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌حمدون، محمد بن حسن. (199۶). التذکرة الحمدونیه. تحقیق احسان عباس، عباس بکر. بیروت: دار صادر.
ابن‌خمیس، حسین بن نصر. (200۶). مناقب الأبرار و محاسن الأخیار فی الطبقات الصوفیه. محمد ادیب جادر. العین: مرکز زاید للتراث و التاریخ.
ابن‌عربی، محمد بن علی. (200۶). الکوکب الدرّی فی مناقب ذی النون المصری. تحقیق عبدالحمید صالح حمدان. قاهره: المکتبة الأزهریة للتراث.
ابن‌قیّم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر. (1983). مدارج السالکین بین منازل ایاک نعبد و ایاک نستعین. قاهره: دار الحدیث.
ابن‌قیّم جوزیه، محمد بن ابی بکر. (1993). روضة المحبّین و نزهة المشتاقین. حقّقه و خرج احادیثه و علّق علیه عصام فارس حرستانی، محمد یونس شعیب. بیروت: دارالجیل.
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله. (2007). حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء. دراسة و تحقیقه مصطفی عبدالقادر عطا. چ3. بیروت: دارالکتب العلمیة.
انصاری هروی، خواجه عبدالله. (138۶). طبقات الصوفیه .مقدمه، مقابله، تصحیح و فهارس محمد سرور مولایی. چ2. تهران: توس.
بقلی ، روزبهان بن ابی‌نصر. (2008).تقسیم الخواطر.تحقیق احمد فرید مزیدی.قاهره: دارالآفاق العربیه.
بقلی، روزبهان بن ابی نصر. (1۴2۶). مشرب الأرواح. ضبطه و صحّحه و علّق علیه عاصم ابراهیم کیالی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
بیهقی، احمد بن حسین. (1987). الزهد الکبیر. حققه و خرج احادیثه و فهرسه الشیخ عامر احمد حیدر. بیروت: دارالجنان.
پورمختار، محسن. (1۴03). انتساب سخنان شاهِ شجاع کرمانی به صوفیان دیگر. دوفصلنامه زبان و ادب فارسی، 77 (2۴9)، 20-3۵.
ثعالبی، عبدالملک بن محمد. (2003). التمثیل و المحاضرة. تحقیق حسین قصی. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
جامی، نورالدین عبدالرحمن. (1390). نفحات الانس. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی. چ۶ (دوم سخن). تهران: سخن.
خرگوشی، عبدالله بن محمد ابراهیم. (1999). تهذیب الاسرار. تحقیق و تعلیق بسام محمد باورد. ابوظبی: المجمع الثقافی.
دهخدا، علی‌اکبر. (13۶3). امثال و حکم. تهران: امیرکبیر.
ذوالنون، ثوبان بن ابراهیم. (2007). التفسیر العرفانی للقرآن کریم. تحقیق محمود هندی. قاهره: مکتبه مدبولی.
سُبکی، عبد الوهاب بن علی. (بی‌تا).طبقات الشافعیة الکبری. تحقیق عبدالفتاح محمد حلو، محمود محمد طناجی. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیه.
سرّاج، ابونصر عبدالله‌ بن ‌علی. (1388). اللمع فی التصوف. و قد اعتنی بنسخه و تصحیحه رنولد الّن نیکلسون. لیدن: بریل.
سلمی، محمد بن حسین. (13۶9). مجموعه آثار ابوعبدالرحمن سلمی. گردآوری نصرالله پورجوادی و محمد سوری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
سلمی، محمد بن حسین. (1۴0۶). طبقات الصوفیه. تصحیح و تحقیق نورالدین شریبه. مصر: مکتبة الخانجی.
سلمی، محمد بن حسین. (1993). تسعة کُتُب فی اصول التصوف و الزهد. حقّقها و علّق علیها سلیمان ابراهیم آتش. بی‌جا: الناشر للطباعة و النشر و التوزیع و الاعلان.
سلمی، محمد بن حسین. (2001). حقائق التفسیر. تحقیق سید عمران. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سهروردی، عبدالقادر بن عبدالله. (2005). آداب المریدین، ضبطها و صحّحها و علّق علیها عاصم ابراهیم کیالی و محمد بن محمد مرصفی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سهروردی، عمر بن محمد. (200۶). عوارف المعارف. تحقیق و ضبط احمد عبدالرحیم سایح، توفیق علی وهبه. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیه.
سیرجانی، ابو الحسن علی بن الحسن. (1390). البیاض و السواد. تصحیح و تحقیق محسن پورمختار. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران و مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1391). چشیدن طعم و قت. چ۴.تهران: سخن.
شیخ بهایی، محمد بن حسین. (1388). کشکول. به کوشش صادق برزگر بفرویی. قم: صبح پیروزی.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1391). تذکرة الاولیاء. بررسی و تصحیح متن محمد استعلامی. تهران: زوّار.
علی بن ابیطالب. (1۴0۴). نهج البلاغه. گردآوری محمد بن حسین شریف رضی. تصحیح و تنظیم محمد ابوالفضل ابراهیم. چ2.قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی(ره).
فرزوانفر، بدیع‌الزمان. (1381). احادیث و قصص مثنوی. ترجمۀ کامل و تنظیم مجدد حسین داوودی. تهران: امیرکبیر.
فیض کاشانی، محمد بن مرتضی. (1۴17). المحجة البیضاء. صحّحه و علّق علیه: علی‌اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1388). رسالۀ قشیریه. ترجمۀ ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. با تصحیحات و استدراکات بدیع‌الزمان فروزانفر. چ10. تهران: علمی و فرهنگی.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (2001). الرسالة القشیریه. وضع حواشیه خلیل المنصور. بیروت: دارالکتب العلمیه.
کاظمی، حسین و فرهمند، رویین‌تن. (1398). بررسی تطبیقی الرسالة القشیریة با البیاض و السواد؛ ذکر چند نکته و تصحیح چند اشتباه. مطالعات عرفانی دانشگاه کاشان، شمارۀ 2، پیاپی 30، 1۶1-187.
مُستملی بخاری، ابوابراهیم اسماعیل بن محمد. (13۶3). شرح التعرّف لمذهب التصوف، نور المریدین و فضیحه المدّعین. با مقدمه، تصحیح و تحشیه محمد روشن. تهران: اساطیر.
مولوی، یوسف بن احمد. (بی‌تا). المنهج القوی فی شرح المثنوی. کویته: دار الاشاعة العربیه.
میهنی، محمد بن منور. (1390). اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگاه.
واسطی، محمد بن حسن. (2008). مجمع الاحباب و تذکرة أولی الألباب. عنیّ به محمد مصطفی خطیب و همکاران. چ2. بیروت: دارالمنهاج.
ناشناس. (1391). علم التصوف. تصحیح و تحقیق نصرالله پورجوادی و محمد سوری.تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران و دانشگاه آزاد برلین-آلمان.
یافعی، عبدالله بن اسعد. (200۴). نشر المحاسن الغالیة فی فضائل مشایخ الصوفیة اصحاب المقامات العالیه. تحقیق و تعلیق عبدالناصر سعدی احمد عبدالله. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیه.
یافعی، عبدالله بن أسعد. (بی‌تا).روضة الریاحین فی حکایات الصالحین. قاهره: مکتبة زهران.
 
 
 
Volume 22, Issue 1 - Serial Number 43
September 2026
Pages 367-394

  • Receive Date 29 December 2025
  • Revise Date 12 June 2026
  • Accept Date 12 August 2026
  • Publish Date 23 August 2026