Maruf Karkhi and her Connection with Emam Reza(a.s)
Document Type : Original Article
Author
Associate Professor of ...
10@22052/se.2025.115071
Abstract
Abstract
Maruf Karkhi is one of the great Islamic mystics of the second century AH and the head of many mystical Orders and Paths; for this reason, he has been called "Sheikh al- selsela" and "Imam al- Sufiyyah," and the Orders leading to him has been called "Marufiya" and "Umm al-Salasel."The most important and controversial period of his life is his historical and spiritual connection with Imam Reza (AS), which occurs in two periods of his life - childhood and old age; in the first period, he converted to Islam at the hands of the Imam (AS), was educated by him, and began his spiritual journey; and towards the end of his life, for a short time in Karkh,of Baghdad, he was honored to serve the Imam (AS) . Despite the research conducted on this subject, in most of them, this connection and relationship has been doubted or even rejected; therefore, in this article, we have tried to prove this historical connection in both periods of the famous Karkhi's life by citing library sources and descriptive-analytical methods.
منابع
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن. (۱۴۳۰ق). طبقات اعلام الشیعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
آملی، سید حیدر بن علی. (۱۴۲۲ق). تفسیر المحیط الأعظم والبحر الخضم فی تأویل کتاب الله العزیز المحکم. تصحیح محسن موسوی تبریزی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى.
آملی، سید حیدر بن علی. (۱۳۶۷ش). المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم. تصحیح عثمان یحیی و هانری کربن. تهران: انتشارات توس.
ابنابیجمهور، محمد بن علی. (۱۴۳۴ق). مجلی مرآة المنجی فی الکلام و الحکمتین و التصوف. تصحیح رضا یحیی پور فارمد. بیروت: جمعیة ابن ابیجمهور احسائی لاحیاء التراث (دارالمحجة البیضاء).
ابنابییعلی، قاضی ابوالحسین محمد. (۱۴۱۰ق). طبقات الحنابله. تصحیح عبدالرحمن بن سلیمان عیثمین. بیجا: بینا.
ابناثیر، عزالدین. (۱۴۰۷ق). الکامل فی التاریخ. تصحیح محمدیوسف دقاق. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابناثیر، عزالدین. (بیتا). اللباب فی تهذیب الانساب. تصحیح قاسم محمد رجب. بغداد: مکتبة المثنی.
ابنتیمیه، ابوالعباس احمد بن عبدالحلیم. (۱۴۰۶ق). منهاج السنّة النبویه. تصحیح محمد رشاد سالم. ریاض: جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیه.
ابنجوزی، عبدالرحمن، (۱۳۶۸ش). تلبیس ابلیس. ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگوزلو. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ابنجوزی، عبدالرحمن. (۱۴۲۳ق). صفة الصفوة. تصحیح ابراهیم محمد رمضان و سعید محمد لحام. چ3. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنجوزی، عبدالرحمن. (بیتا). مناقب معروف الکرخی وأخباره. تحقیق عبدالله الجبوری. بیروت: دارالکتب العربی.
ابنجوزی، عبدالرحمن. (۱۴۱۵ق). المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم. تصحیح محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنحاتم شامی، جمالالدین یوسف. (۱۴۳۱ق). الدّرر النّظیم فی مناقب الائمّة اللّهامیم. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
ابنحبّان، ابوحاتم محمد. (۱۳۹۳ق). کتاب الثقات. حیدرآباد دکن: مطبعة مجلس دائرةالمعارف العثمانیه.
ابنخلکان، ابوالعباس شمسالدین احمد. (بیتا). وفیات الأعیان و انباء أبناء الزمان. تصحیح احسان عباس. بیروت: دار صادر.
ابنخمیس، حسین بن نصر. (۱۴۲۷ق). مناقب الابرار و محاسن الاخیار. تصحیح محمد ادیب جادر. العین امارات: مرکز زائد للتراث و التاریخ.
ابنشهرآشوب، محمد بن علی. (۱۴۱۲ق). مناقب آل أبیطالب(ع). تصحیح یوسف بقاعی. چ2. بیروت: دارالأضواء.
ابنطاووس، رضیالدین ابوالقاسم علی بن موسی. (۱۴۰۰ق). الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف. قم: مطبعة الخیام.
ابنطاووس، سید عبدالکریم بن احمد. (بیتا). فرحة الغری. قم: انتشارات الشریف الرضی.
ابنظفر مکّی صقلی، ابوعبدالله محمد. (بیتا). انباء نجباء الابناء. تصحیح مصطفی قبانی دمشقی. مصر: بیتا.
ابنعساکر، ابوالقاسم علی بن حسن. (بیتا). تاریخ مدینة دمشق. تصحیح علی شیری. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع
ابن فهد حلی، احمد بن محمد. (۱۴۰۶ق). التحصین فی صفات العارفین. قم: انتشارات مدرسۀ امام مهدی(عج).
ابنملقن، عمر بن علی. (۱۴۲۷ق). طبقات الأولیاء. تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا. چ2. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنمفلح، برهانالدین ابراهیم بن محمد. (۱۴۱۰ق). المقصد الارشد فی ذکر اصحاب الامام احمد. تصحیح عبدالرحمن بن سلیمان العثیمین. ریاض: مکتبة الرشد.
ابن منور، محمد. (۱۳۷۶ش). اسرار التوحید. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگاه.
ابنندیم، محمد بن اسحاق. (بیتا). الفهرست. بیروت: دارالمعرفة.
ابوبشر دولابی، محمد بن احمد بن حماد. (۱۴۲۰ق). الکنی و الاسماء. تصحیح زکریا عمیرات و احمد شمسالدین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابوروح، لطفالله بن ابىسعید. (۱۸۹۹م). حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر. تصحیح ژوکوفسکی. سنپترزبورگ: بینا.
ابوسعد خرگوشی، عبدالملک بن محمد. (۱۴۲۷ق). تهذیب الاسرار فى أصول التصوف. تصحیح سید محمدعلى امام. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابوطالب مکی، محمد بن علی بن عطیه. (۱۴۱۷ق). قوت القلوب فى معاملة المحبوب. تصحیح باسل عیون السود. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابونعیم اصفهانی، عبدالله بن احمد. (۱۴۰۹ق). حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء. بیروت: دارالکتب العلمیه.
احمدی، محمدقاسم. (1391ش). محلۀ کرخ. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
اربلی، ابوالحسن علی بن عیسی. (1381ق). کشف الغمة فی معرفة الائمه. تصحیح سید هاشم رسولی. تبریز: بینا.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. (1340). مسالک و ممالک. به کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نضر کتاب.
امین، سید محسن. (1403ق). اعیان الشیعه. تحقیق حسن امین. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
انصاری، زکریا بن محمد. (۱۴۲۸ق). نتائج الأفکار القدسیة فی بیان معانی شرح الرسالة القشیریه. تصحیح عبدالوارث محمدعلى. بیروت: دارالکتب العلمیه.
بیهقی، ابوبکر احمد بن حسین. (۱۴۲۱ق). شعب الایمان. به کوشش ابوهاجر محمد سعید بن زغلول بسیونی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
بیهقی، محمد بن حسین. (بیتا). تاریخ بیهقی. تصحیح سعید نفیسی. تهران: انتشارات کتابخانۀ سنایی.
پارسا، خواجه محمد بن محمد. (1354). قدسیه. تصحیح احمد طاهری عراقی. تهران: انتشارات طهوری.
تبادکانى، شمسالدین محمد. (1382). تسنیم المقربین. تصحیح سید محمد طباطبایى بهبهانى (منصور). تهران: کتابخانه موزه و اسناد مجلس شوراى اسلامى ایران.
جامی، عبدالرحمن. (۱۳۸۲ش). نفحات الانس. تصحیح محمود عابدی. تهران: انتشارات سخن.
جبّوری، عبدالله. (بیتا). مقدمۀ مناقب معروف الکرخی و اخباره ابنجوزی. قاهره: دارالکتاب العربی.
جواد، مصطفی و سوسه، احمد. (۱۳۷۸ق). دلیل خارطة بغداد المفصل فی خطط بغداد قدیماً و حدیثاً. بغداد: مطبعة المجمع العراقی.
حافظ کربلایی، حسین. (۱۳۴۹ش). روضات الجنان و جنات الجنان. تصحیح جعفر سلطان القرائی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
حرزالدین، محمد. (۱۳۸۹ق). مراقد المعارف. تصحیح محمدحسین حرزالدین. نجف اشرف: مطبعة الآداب.
حسنزاده آملی، حسن. (۱۳۷۵ش). نقش عرفای اسلام در احیای معارف اسلامی. نشریۀ سوره، 1 (۷۱)، 30-37.
حسینی میلانی، سید علی. (۱۳۹۱ش). شرح المنهاج الکرامة فی معرفة الامامة. قم: مرکز الحقائق الاسلامیه.
حسینی شیرازی، سید محمد. (۱۴۲۵ق). فضائل آل الرسول من الصواعق المحرقه از ابنحجر هیتمی. دمشق(؟): مکتبة انصار آلمحمد.
حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۷۰ش). الباب الحادی عشر. تصحیح مهدی محقق. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸۴ش). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تصحیح حسن حسنزاده آملی. چ4. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
خطیب بغدادی، حافظ ابوبکر احمد. (۱۴۲۵ق). تاریخ بغداد أو مدینة السلام. تصحیح مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
خواجه انصاری، عبدالله. (۱۳۶۲ش). طبقات الصوفیه. تصحیح محمدسرور مولائی. تهران: انتشارات توس.
خواجه انصاری، عبدالله. (۱۴۳۲ق). منازل السایرین. ترجمۀ روان فرهادی. کابل: بینا.
خوارزمی، کمالالدین حسین. (۱۳۸۴ش). جواهر الاسرار و زواهر الانوار. تصحیح محمدجواد شریعت. تهران: نشر اساطیر.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین. (۱۳۳۳ش). حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. تصحیح محمد دبیرسیاقی. تهران: انتشارات کتابفروشی خیام.
خوانساری، محمدباقر بن زینالعابدین. (۱۳۵۵-۱۳۵۶ش). روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات. ترجمۀ محمدباقر ساعدی خراسانی. تهران: انتشارات اسلامیه.
خویی، ابوالقاسم. (۱۴۰۹ق). معجم رجال الحدیث. بیروت: دارالزهراء(س).
ذهبی، شمسالدین محمد. (۱۴۱۰ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. تصحیح عمر عبدالسلام تدمری. چ2. قاهره: دارالکتاب العربی.
ذهبی، شمسالدین محمد. (۱۴۰۲ق). سیر اعلام النبلاء. به کوشش شعیب ارنؤوط. چ2. بیروت: مؤسسة الرساله.
ذهبی، شمسالدین محمد. (۱۹۶۰م). العبر فی خبر من غبر. تصحیح صلاحالدین المنجد. کویت: التراث العربی.
ذوالفقاری، حسن. (1385ش). معروف کرخی. نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، شمارۀ 19.
راز شیرازی، ابوالقاسم. (۱۳۶۳ش). مناهج أنوار المعرفة فى شرح مصباح الشریعه. تصحیح سید محمدجعفر باقرى. چ2. تهران: خانقاه احمدى.
روزبهان بقلى شیرازى، ابومحمد. (۱۳۹۳). کشف الاسرار و مکاشفات الانوار. تصحیح و ترجمۀ مریم حسینی. تهران: انتشارات سخن.
روزبهان بقلى شیرازى، ابومحمد. (۱۴۲۸ق). المصباح فى مکاشفة بعث الأرواح. تصحیح عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى. بیروت: دارالکتب العلمیه.
روزبهان ثانی، شرفالدین ابراهیم بن صدرالدین. (۱۳۴۹). تحفة اهل العرفان. به کوشش جواد نوربخش. تهران: بینا.
زبیدی، سید محمدمرتضی حسینی. (۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۷م). تاج العروس من جواهر القاموس. تصحیح مصطفی حجازی. کویت: بینا.
زرکلی، خیرالدین. (۲۰۰۲م). الاعلام. چ15. بیروت: دارالعلم للملایین.
زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۸۵). ارزش میراث صوفیه. تهران: انتشارات امبیرکبیر.
زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۶۹). جستجو در تصوف ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
سبط بن جوزی، شمسالدین ابوالمظفر یوسف. (۱۴۳۴ق). مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان. به کوشش عمار ریحاوی و رضوان مامو. دمشق: دارالرسالة العالمی.
سبکی، تاجالدین ابونصر عبدالوهاب. (بیتا). الطبقات الشافعیة الکبری. تصحیح محمود محمد الطناحی و عبدالفتاح محمد الحلّو. بیروت: دار احیاء الکتب العربیه.
سرّاج طوسی، ابونصر عبدالله. (۱۹۱۴م). اللمع فی التصوف. به کوشش رینولد آلن نیکلسون. لیدن: بریل.
سلمی، ابوعبدالرحمن محمد بن حسین. (۱۴۲۴). طبقات الصوفیه. تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سمعانی، ابوسعد عبدالکریم بن محمد. (۱۴۰۰ق). الانساب. تصحیح عبدالرحمن بن یحیی معلّمی یمانی. قاهره: بینا.
سمنانی، علاءالدوله. (۱۳۶۹[الف]). تذکرۀ مشایخ. مصنفات فارسی. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سمنانی، علاءالدوله. (۱۳۶۹[ب]). مکتوب شیخ علاءالدوله در جواب مکتوب مولانا تاجالدین کرکهری. مصنفات فارسی. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شعرانی، عبدالوهاب. (۱۴۲۶ق). الطبقات الکبرى. تصحیح احمد عبدالرحیم السایح و توفیق على وهبة. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
شیبی، عبدالوهاب. (۱۳۸۳). الصلة بین التصوف و التشیع. بغداد: مطبعة الزهراء(س).
شیخ بهائی، محمد بن حسین. (۱۴۱۵ق). الاربعون حدیثا. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
شیروانی، زینالعابدین. (۱۳۱۵). بستان السیاحه. تهران: چاپخانۀ احمدی.
شیروانی، زینالعابدین. (۱۳۶۱). ریاض السیاحه. تصحیح حسین بدرالدین و اصغر حامد ربانى. تهران: انتشارات سعدی.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تصحیح احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبة المرتضویه.
طهرانی، شیخ قاسم. (۱۴۲۳ق). معروف الکرخی: تلمیذ الامام الرضا علیه السلام و استاذ العرفاء. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
قزوینی رازی، ابورشید عبدالجلیل. (۱۳۵۸). نقض، معروف به بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض. به کوشش میر جلالالدین محدّث ارموی. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
عامری حرضی، یحیی بن ابیبکر. (۱۴۰۵ق). غربال الزمان فی وفیات الاعیان. تصحیح محمد ناجی زعبی العمر. دمشق: بینا.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (۱۳۸۳). تذکرة الأولیاء. براساس تصحیح رینلود ا نیکلسون. به کوشش ع. روحبخشان. چ2. تهران: انتشارات اساطیر.
علامه طهرانی، سید محمدحسین حسینی. (۱۴۲۲ق). امامشناسی. مشهد: مؤسسۀ ترجمه و نشر دورۀ علوم و معارف اسلامی.
علامه طهرانی، سید محمدحسین حسینی. (۱۴۲۶ق). رساله لبّ اللّباب در سیر و سلوک اولی الالباب. مشهد: مؤسسۀ ترجمه و نشر دورۀ علوم و معارف اسلامی.
علیمی مقدسی، مجیرالدین ابوالیمن عبدالرحمن. (۱۹۹۷م). المنهج الاحمد فی تراجم اصحاب الامام احمد. تصحیح عبدالقادر الارناؤوط. بیروت: دار صادر.
عماد اردبیلی، میرزا محسن. (۱۳۸۷). تذکرة السالکین. تصحیح محمد خواجوی. شیراز: دریای نور.
غزالی، محمد. (بیتا). احیاء علوم الدین. تصحیح عبدالرحیم بن حسین حافظ عراقى. بیروت: دارالکتاب العربی.
غزالی، محمد. (۱۳۵۲). ترجمة احیاء علومالدین. ترجمۀ مؤیّدالدین محمد خوارزمى. تصحیح حسین خدیو جم. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
فخر رازی. (۱۹۸۶م). الاربعین فی أصول الدین. قاهره: بینا.
فیض کاشانی، ملامحسن. (۱۳۷۲). راه روشن (ترجمۀ المحجة البیضاء). ترجمۀ سید محمدصادق عارف. مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى.
قاضی شوشتری، نورالله. (۱۳۷۷[ب]). مجالس المؤمنین. تهران: انتشارات اسلامیه.
قزوینی، زکریا بن محمد. (بیتا). آثار البلاد و اخبار العباد. بیروت: دار صادر.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن. (۱۳۷۴). الرسالة القشیریه. تصحیح عبدالحلیم محمود و محمود بن شریف. قم: انتشارات بیدار.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن. (۱۳۷۴). ترجمۀ رساله قشیریه. ترجمۀ ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. تصحیح بدیعالزمان فروزانفر. چ4. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
قطب بن محیی، عبدالله. (۱۳۴۶). مکاتیب. تهران: خانقاه احمدیه.
قمی، عباس. (۱۳۸۰). تتمة المنتهی. تحقیق صادق حسنزاده. قم: انتشارات مؤمنین.
قمی، عباس. (۱۴۲۹ق). الکنی و الألقاب. چ2. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
قمی، عباس. (۱۳۹۱). هدیة الاحباب. تصحیح غلامحسین انصاری. تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
کاسانی، احمد. (۱۴۰۲). رساله عَلَمیه. مجموعه رسائل خواجه احمد کاسانی. تصحیح محمد تقوی و عبدالله رادمرد. تهران: انتشارات دکتر محمود افشار.
کلابادی، ابوبکر محمد. (۱۴۱۵ق). التعرّف لمذهب اهل التصوف. به کوشش آرتور جفری. چ2. قاهره: مکتبة الخانجی.
کیلانی، شیخ نجمالدین محییالدین. (۱۹۹۰م). سیر و مناقب ائمۀ التصوف و الدین. بغداد: بینا.
لاهیجی (اسیری لاهیجی)، شمسالدین محمد. (۱۳۷۸). مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز. تصحیح محمدرضا برزگر خالقی و عفت کرباسی. چ3. تهران: انتشارات زوّار.
مامقانی، عبدالله. (۱۳۸۳). تنقیح المقال فی علم الرجال. قم: موسسۀ آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۳۸۲). عین الحیاة. تصحیح مهدی رجایی. قم: أنوار الهدی.
مجلسی، محمدتقی. (بیتا). تشویق السالکین. تهران: انتشارات نور فاطمه.
مزیّ، جمالالدین ابوالحجاج یوسف. (۱۴۱۳ق). تهذیب الکمال فی أسماء الرجال. تصحیح بشّار عوّاد معروف. بغداد: مؤسسة الرساله.
مستملی بخاری، ابوابراهیم اسماعیل بن محمد. (۱۳۶۳). شرح التعرف لمذهب التصوف. به کوشش محمد روشن. تهران: انتشارات اساطیر.
مستوفی، حمدالله. (۱۳۹۴ش). تاریخ گزیده. تصحیح محمد روشن. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۰). آشنایی با علوم اسلامی. قم: انتشارات صدرا.
معصوم علیشاه، محمد. (بیتا). طرائق الحقائق. تصحیح محمدجعفر محجوب. تهران: انتشارات سنایی.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۳۷۹). اثبات واجب. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی. (۱۳۸۳). شرح اصول الکافی. تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مناوی، محمد عبدالرؤوف. (۱۴۱۹ق). الکواکب الدریّة فی تراجم السادات الصوفیه. تصحیح محمد ادیب جادر. بیروت: دار صادر.
مؤذن خراسانی، محمدعلی. (۱۳۸۱). تحفۀ عباسی. تهران: انتشارات انس تک.
میبدی، رشیدالدین احمد. (۱۳۷۱). کشف الاسرار و عدة الابرار. تصحیح علیاصغر حکمت. چ5. تهران: انتشارات امیرکبیر.
نبهانی، یوسف. (۱۴۱۱ق). جامع کرامات الأولیاء. تصحیح ابراهیم عطوه عوض. بیروت: المکتبة الثقافیه.
نصر، سید حسین. (۱۳۷۹). تشیع و تصوف. عرفان ایران، مجموعه شمارۀ ۷. تهران: انتشارات حقیقت.
نیکلسون، رینولد. ا. (۱۳۵۷). پیدایش و سیر تصوف. ترجمۀ محمدباقر معین. تهران: انتشارات توس.
نیکلسون، رینولد. ا. (۱۳۶۶). عرفان و عارفان مسلمان. ترجمۀ اسدالله آزاد. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
هجویری، علی بن عثمان. (۱۳۸۳). کشف المحجوب. به کوشش محمود عابدی. تهران: انتشارات سروش.
هدایت، رضا قلى خان. (۱۳۸۵). تذکرۀ ریاض العارفین. تصحیح ابوالقاسم رادفر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی.
یافعی، عفیفالدین عبدالله بن اسعد. (۱۴۱۷ق). مرآة الجنان و عبرة الیقظان فی معرفة ما یعتبر من حوادث الزمان. تحقیق خلیل منصور. بیروت: دارالکتب العلمیه.
یاقوت حموی، شهابالدین ابوعبدالله. (۱۳۹۷ق). معجم البلدان. بیروت: دار صادر.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (۱۳۴۲). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- Receive Date: 11 May 2025
- Revise Date: 05 July 2025
- Accept Date: 15 July 2025
- Publish Date: 08 September 2025