ابسال رمزی ناگشوده در نمط نهم اشارات

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

چکیده

سلامان و ابسال قصه‌ای است رمزی که با چندین روایت شهرت پیداکرده است. علّت رواج روایت‌های مختلف از این قصه، انتقادی است که فخر رازی بر عبارتی از شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا در نمط نهم اشارات وارد کرد. این انتقاد، ذهن خواجه نصیر طوسی را به خود مشغول ساخت و او را برای یافتن روایت مورد نظر ابن سینا به تکاپو واداشت و به دنبال آن نویسندگان دیگر نیز، از زمان خواجه نصیر تاکنون درباره روایت‌های مختلف سلامان و ابسال و شرح رمزهای آن، دیدگاه‌های گوناگونی ابراز کرده‌اند. می‌توان گفت تمام این آثار بر اساس نظر خواجه نصیر بنا نهاده شده که پس از سال‌ها جستجو به دو روایت از سلامان و ابسال دست پیدا کرد. یکی از آن دو روایت قصه‌ای است که حنین ابن اسحاق یک قرن پیش از ابن سینا از یونانی به عربی ترجمه کرده بود؛ اما خواجه نصیر که رمزهای هر دو قصه را به شیوه‌ای فلسفی تفسیر کرده است، روایت حنین ابن اسحاق را مورد نظر ابن سینا نمی‌داند. پس از او شارحانی که به اشارات ابن سینا یا سلامان و ابسال حنین ابن اسحاق پرداخته‌اند به پیروی از خواجه نصیر، قصه سلامان و ابسال را بیشتر به شیوه فلسفی تحلیل کرده و مفاهیم رمزی این قصه را با منظور ابن سینا مطابق ندانسته‌اند. علّت رواج این عقیده، اشاره ابن سینا به مفهوم رمزی ابسال است که چون شارحان منظور شیخ را از این اشاره درنیافته‌، در رمزگشایی‌های خود دچار خطا شده‌اند. ما در این مقاله بر آنیم تا ضمن نقد شروح معروف سلامان و ابسال حنین ابن اسحاق، با توجه به متن عربی نمط نهم اشارات و تنبیهات، نشان دهیم برخلاف عقیده‌ای که از قرن هفتم هجری تاکنون تحت تأثیر نظر خواجه نصیر وجود داشته است، سلامان و ابسال مورد نظر ابن سینا با مفاهیم رمزی روایت حنین ابن اسحاق قابل تطبیق است و اتفاقاً در مقایسه با سایر شروحی که تاکنون بر این قصه نوشته شده، بیانات شیخ‌الرئیس در نمط نهم اشارات بهترین تأویل عارفانه این قصه به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Absāl, An Unveiled Enigma in the Ninth Chapter of Ishārāt

چکیده [English]

Salāmān and Absāl is a well known mysterious story with different versions. The criticism of Fakhr Rāzi on a phrase in the ninth chapter of Ishārāt was the main reason of spreading various versions of the story.
This critic kept Khājeh Nasir's mind so busy that he finally decided to search for Ibn Sinā's original version.
Following Khājeh Nasīr other writers and commentators began to opine on the same subject and tried to decode the story. A claim can be made that all of the other research works which appeared later are mostly based on Khājeh's perspective who after a long investigation found two old versions of the story. One of them was a tale translated from Greek to Arabic by Honain-Ibn-Ishāq about a centurey prior to Ibn-iSinā's time. Nevertheless, Khājeh that philosophically interpreted both versions believed that IbniSinā had no regard for Honain's version. The succeeding commentators to Khājeh mainly followed him and asserted that the mysterious concepts of the story are not in conformity to Ibn Sinā's comment. It appears that the main rasen for such an conviction may be misunderstanding of them from
the esoteric meanings of the story.
In the present article an attempt has been made to analyse and criticize different interpretations of the story as narrated by Honain. Furthermore, by looking at the ninth chapter of Ishārāt, I have tried to prove that in spite of the popular view among scholars, Ibn Sinā's version of the story is in conformity with mysterious concepts mentioned in Honain's version.
In fact in comparison to the other interpretations of the story, Ibn-i- Sinā's one may be reckoned among the best mystical exegeses of the story.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Salāmān and Absāl
  • Ibn Sinā
  • Khājeh Nasīr
  • Ishārāt wa Tanbihāt
دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 7
7
فروردین 1387
صفحه 125-152
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401