نقد و ارزیابی تفاسیر عر فانی متأخر امامیه

نویسندگان

چکیده

یکی از روش‌های تفسیری کهن، روش تفسیری عرفانی است. در عصر حاضر، این روش تفسیری نیز با تفاوت‌هایی، راهش را ادامه داده است. این تفاوت‌ها و تمایزها به قدری است که می‌توان تفسیر عرفانی را به دو شاخه متقدم و متأخر تقسیم کرد. از نمونه آثار برجسته‌ای که بر اساس روش تفسیری عرفانی متأخر، در مکتب امامیه نگاشته شده‌اند، می‌توان به تفسیر کیوان قزوینی، مخزن العرفان بانوی اصفهانی و آثار تفسیری علی صفایی حائری اشاره کرد. مفسران عرفانی متأخر، فهم قرآن را تعمیم داده‌ و به نوشتن تفسیرهای عامه‌پسند همت گماشته‌اند. این گرایش، رویکرد شایع و رو به گسترشی دارد که اثر بسیار زیادی بر فضای فکری جامعه‌ـ چه در سطح خواص و چه عامه مردم‌ـ نهاده است؛ از این رو نقد و تحلیل این گرایش ضروری به نظر می‌رسد. این روش تفسیری هرچند از فواید و محاسنی برخوردار است، اما کاستی‌هایی نیز دارد؛ از جمله این کاستی‌ها می‌توان به عدم ارائه روش علمی و نظام‌مند، گسیختگی از سنت تفسیری، کم‌توجهی به روایات معصومان، عصری‌اندیشی و تکیه بر کشف و شهود غیر معصومانه اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Criticism and Investigation of the late Mystical Quranic Interpretations of Sufism

نویسندگان [English]

  • m Qāsempoor
  • y Mirhosseini
  • y Salmān Nezhād

چکیده [English]

One of the oldest methods of Quranic interpretation is mystical interpretation. In the current era, this method has gone through some changes. These changes and differences are so evident that cause mystical interpretation to be divided in two branches: early and late. Considering the late mystical interpretive methods, there are some prominent pieces of work written in Imami Shi‘ite school of thought such as: Interpretation of Quran by Keyvān Qazvini, Makhzan al-Erfān by Banoo Amin, and works of Ali Safyii Hāeri. The late mystical interpreters generalized their understanding of Quran and attempted to create some typical interpretations that were well received by the public.
Nowadays, this approach is regarded to be a widespread and prevalent orientation, which may highly affect on the intellectual system of society (both scholars and ordinary people). Therefore, it seems necessary to criticize and interpret this approach. Although this method involves many advantages, there are some indispensible shortcomings such as lack of systematic and scientific methodology, disparity from traditional interpretation, lack of attention to innocents’ stories, modern thinking, and reliance on non-innocent intuition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The late Mystical Interpretations of Quran
  • Makhzan al-Erfān
  • Interpretation of Quran by Keyvān Qazvini
  • Ali Safāyi Hāeri
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401