تابوشکنی در متون عرفانی

نویسنده

چکیده

هنگام مطالعۀ متون عرفانی، در کنار ارتباط جذبی سالک با خدا که توأم با توکل، شیفتگی، تسلیم و در نهایت فناست، ارتباط دیگری نیز وجود دارد که در ظاهر گفتار و کردار، حریم مقدس و نامقدس را رعایت نمی‌کند. اجتماع این تلقی «تابوشکنانه» با آن رابطۀ انفعالی، هر خواننده‌ای را دچار تناقض می‌کند. نوشتار حاضر در صدد بررسی انواع، مصادیق و دلایل تابوشکنی در متون عرفانی با استناد به برخی از اقوال و رفتار ده تن از مشاهیر عرفان اسلامی‌ـ از رابعه تا مولوی‌ـ است. تابوشکنی در آثار این عرفا با دو شکل «فاصله‌گریزی» و «واسطه‌ستیزی» نسبت به مقدس و نامقدس نمود می‌یابد و شامل موضوعات متعددی از جمله «حال اتحاد»، «من و تو کردن با خدا»، «نماز و روزه»، «ابلیس» و غیره است. تأمل در دلایل تابوشکنی نشان می‌دهد که گرچه گستاخی عرفا در مواردی اعتراض به تحریف ارزش‌هاست، در اغلب موارد محصول صمیمیت و شیفتگی انسان نسبت به خداوند است و هیچ منافاتی با سرسپردگی وی ندارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Taboo-Breaking in Mystical Texts

نویسنده [English]

  • p Ya‘ghoobi Janbeh Sarāyi

چکیده [English]

When studying mystical texts, the reader finds out that along with mystic's loving relationship with God, which is characterized by resort, absorption, submission and, finally, destruction, there is another relationship, which appears to be irrespective of the holy and unholy sanctum. Coexistence of these two opposites confuses readers of mystical texts. Investigating the quotes and actions of ten famous Islamic mystics – from Rābe‘eh to Rumi –, the present study examines the types, manifestations and reasons of taboo-breaking in mystical texts. In mystical texts, taboo breaking exists in two forms: "denial of distance" and "fighting the medium" in respect to the holy and unholy. It includes various topics such as sense of :::union::: with God, expressing equality with God, fasting and praying, Satan, etc. A deeper search for causes of taboo-breaking indicates that although some instances taboo-breaking or mystic’s impudence seem to be a protest against the distortion of values, in most cases it is the result of the mystic's intimacy with God. Therefore, it is not in contradiction with his submission to Him.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islāmic Mysticism
  • Tāboo-Breaking
  • Shath
  • Tāmāt
  • Labāsāt
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401