فرایند سلوک و آداب و لوازم آن در تنتریسم هندویی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد ادیان و عرقان تطبیقی، دانشگاه کاشان

2 استادیارگروه ادیان و فلسفه، دانشگاه کاشان (نویسنده مسئول)

چکیده

تنتریسم آیینی رازورزانه است که با به‌کار‌گیری فنون و تمرین‌های ویژه‌ای در بستری از اعتقادات خاص می‌کوشد تا در یک فرایند باز اتحاد کیهانی، آیین‌گزار را از چرخۀ بازپیدایی آزاد سازد و طریقی برای ایصال وی به مرتبۀ «جیوان موکتی» فراهم آورد. تنتریسم را نمی‌توان نظام مستقل دینی به حساب آورد بلکه مجموعه‌ای از آموزه‌ها، اعمال و آیین‌های سلوکی است که علاوه بر هندوئیزم در دیگر سنت‌های دینی هند نیز یافت می‌شود. نوشتۀ پیش‌ رو با روش توصیفی‌تحلیلی درصدد تبیین این فرایند سلوکی ـ معرفتی در تنتریسم هندویی است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که لطف خداوند که همان آکندگی و سریان شکتی یا انرژی الهی در سراسر هستی است، بستری را فراهم می‌کند تا از طریق پوجای تنتریک، که در دو ساحت بیرونی و درونی قابل اجراست، تلاش‌ها و تمرین‌های جسمی/ ذهنی آیین‌گزار برای الغای خودآگاهی بشری در خودآگاهی کیهانی به ثمر نشسته و خود مجازی (جیوا) در خود حقیقی (آتمن) فانی گردد. این فرایند در پوجای بیرونی که در محیط قدسی مندله شکل می‌گیرد، سالک را از صفات و قدرت‌های خدا/خدایانِ احضارشده و عینیت‌یافته برخوردار نموده و سرانجام به وحدت او با الوهیت می‌انجامد. اما در ساحتی دیگر، در پوجای درونی، همین رویداد در «سوکسما سریره» تحقق می‌یابد. در اینجا، «کوندالینی‌ شکتی» با استفاده از فنون و انضباط‌های جسمانی/روحانی آزاد شده، با حرکت در امتداد نادی سوشومنا، چکره‌های هفت‌گانۀ محاذی‌محور نخاعی را فتح می‌کند. فتح هر چکره، تجربۀ معنوی جدیدی را برای سالک به ارمغان می‌آورد و او را در مقامات سلوکی به پیش می‌راند. وصول به چکرۀ هفتم (چکرۀ تاج)، مقام وحدت دو اصل شیوا و شکتی و پایان فرایند سیر و سفری انفسی است که آیین‌گزار را به مرتبۀ جیوان موکتی یا زندۀ آزاد نائل ‌می‌گرداند.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The process of spritual wayfaring and its rituals and necessities in Hindu Tantrism

نویسندگان [English]

  • Homa Bazghandi 1
  • Ehsan Ghodratollahi 2

1 M.A. in Comparative Religions and Mysticism, University of Kashan

2 Assistant Professor in Comparative Religions and Mysticism, University of Kashan. (e_ghodratollahi@yahoo.com

چکیده [English]

Tantrism, rather than having the components of a religious system, is a mystical and ritualistic system whose main purpose is to explain the process of freedom from the cycle of reincarnation and to outline a way to bring man to the rank of "Jivan Mukti". This process is realized in a context of special beliefs and by using special techniques and exercises, that although elements of it may be found in other Indian religious traditions, but it is in Tantrism that it has taken the form of a formant practical worldview and is displayed as a perfect behavioural system. The following article aims to explain this epistemological- behavioural process in Hindu Tantrism with a descriptive-analytical method. The obtained results show that God's grace, which is the fullness and flow of Shakti or divine energy throughout existence, provides a platform that through Tantric Puja, which is applicable in both external and internal areas, the physical/psychic efforts and exercises of peripatetic at abolishing human self-awareness in cosmic self-awareness have yielded and the virtual self - Jiva - becomes mortal in the true self – Atman-. This process in the external Puja that takes place in the sacred environment of Mandala, provides the seeker with the attributes and powers of the summoned and objectified god/gods and finally leads to his/her unity with the divinity. But on another level, in inner Puja, the same event takes place in "Suksma Sarira". Here, Kundalini Shakti is released using physical/spiritual techniques and disciplines and conquers the seven Chakras along the spinal axis by moving along the Sushumna Nadi. The conquest of each Chakra brings a new spiritual experience to the seeker and pushes him forward in the behavioural stations. Arriving at the seventh Chakra - the Crown Chakra - is the state of unity of the two principles of Shiva and Shakti and the end of the process of introvertive journey, which makes the practitioner attain the rank of Jivan Mukti.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Tantrism
  • Jivan Mukti
  • Suksma Sarira
  • Puja
  1. منابع

    1. پاولسون، جنویو لویس (۱۳۸۶)، کوندالینی و چاکراها، ترجمۀ جمشید هاشمی (آرام)، تهران: انتشارات تجسم خلاق.
    2. ترایب، آنتونی (۱۳۸۸)، «آیین بودای تنتره‌یانه»، ترجمۀ ملیحه معلم، هفت آسمان، شمارۀ ۴۴، ۱۳۷ـ۱۶۰.
    3. توچی، جوزپه (۱۳۸۸)، مندله (نظریه و عمل)، ترجمۀ ع. پاشایی، قم: انتشارات ادیان و مذاهب.
    4. چاترجی، ساتیش چاندرا و داتا، دریندرا موهان (۱۳۸۴)، معرفی مکتب‌های فلسفی هند، چ۱، ترجمۀ فرناز ناظرزاده کرمانی، قم: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
    5. سواتماراما، یوگی (۱۳۸۵)، هاتایوگا پرادیپیکا، ترجمۀ رضا رامز و سید عبدالحمید موحدی نایینی، تهران: نشر اژدهای طلایی.
    6. شایگان، داریوش (۱۳۶۲)، ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، چ۳، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    7. ـــــــ (۱۳۸۲)، آیین هندو و عرفان اسلامی، ترجمۀ جمشید ارجمند، تهران: نشر فرزان.
    8. شیواناندا، سوامی (۱۳۸۵)، جاپا یوگا، ترجمۀ پروین بیات، تهران: انتشارات عصر روشن‌بین.
    9. قرایی، فیاض (۱۳۸۸)، ادیان هند، چ۲، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
    10. نیرانجاناندا، سرسوتی سوامی (۱۳۷۷)، یوگا و انرژی‌درمانی، ترجمۀ سید جلال موسوی‌نسب، تهران: انتشارات فراروان.
    11. هادی‌نیا، محبوبه (۱۳۸۷)، «آیین پرستش شکتی در مکاتب شیوایی»، پژوهشنامۀ ادیان، سال دوم، شمارۀ ۳، ۱۷۵ـ۲۰۱.
دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 35
35
فروردین 1401
صفحه 67-96
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 29 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401