بازخوانی و ارزیابی ایمان فرعون در اندیشۀ ابن‌عربی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی (نویسنده مسئول)

3 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ایلام

چکیده

مسئلۀ ایمان و سعادت حاصل از آن، که یکی از پراهمیت‌ترین مسائل الهیاتی است، فروعات متعددی را به‌دنبال دارد. یکی از مباحثی که ذیل مسئلۀ ایمان می‌توان مطرح کرد، بررسی گسترۀ نجات بر اساس وسعت دایرۀ رحمت الهی و یکی از بهترین مصادیق قابل تأمل در این باب، مسئلۀ «ایمان و سعادت فرعون» است. ابن‌عربی، عارف بزرگ مسلمان بر این باور است که فرعون در آخرین لحظات عمرش، ایمان خود را آشکار کرد و سرانجام رستگار شد. دیدگاه او دراین‌باره که مستلزم نوعی کثرت‌گرایی در نجات است، واکنش‌های مختلفی را به‌دنبال داشته است. برخی شارحان وی، از باور ابن‌عربی دفاع کرده، برخی او را نقد کرده و برخی دیگر تلاش کرده‌اند با استمداد و استناد به عبارات کوتاهی از فتوحات اثبات کنند شیخ، فرعون را مستحق بهشت نمی‌داند. پژوهش حاضر که به روش توصیفی‌تحلیلی و با رویکرد انتقادی نگاشته شده، می‌کوشد بدین پرسش پاسخ دهد که آیا ادله و نیز مبنای نظری ابن‌عربی، ایمان فرعون را ثابت می‌کند؟ نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه بیشتر انتقاداتی که بر ادلۀ ابن‌عربی وارد شده ناتمام است، بر اساس مبانی ابن‌عربی نمی‌توان فرعون را از اهل سعادت دانست، زیرا او به‌رغم شناخت حق، در مقابل پروردگار استکبار ورزید.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

.

نویسندگان [English]

  • . . 1
  • . . 2
  • . . 3

1 .

2 .

3 .

چکیده [English]

.

  1. ابن‌عربی، محیى‌الدین (1946م)، فصوص الحکم‏، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیه.
  2. ــــــــ (1422ق)، تفسیر ابن‌عربى، تصحیح و تعلیق سمیر مصطفى رباب،‏ بیروت: دار احیاء التراث العربى‏.
  3. ــــــــ (بی‌تا)، الفتوحات المکیة (اربع مجلدات)‏‏، بیروت: دار الصادر.
  4. بالى‌زاده حنفى،‏ مصطفى بن سلیمان (1422ق)، شرح فصوص الحکم، تحقیق و تصحیح الشیخ فادى أسعد نصیف،‏ بیروت: دار الکتب العلمیه.
  5. بروجردی، سیدحسین (1417ق)، تقریرات فی اصول الفقه، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  6. بنی‌اسدی، رضا (1397)، «توبه و ایمان فرعون از دیدگاه امام خمینی و ابن‌عربی»، نشریۀ انسان‌پژوهی دینی، شمارۀ 39، ۲۰۷ـ۲۲۰.
  7. تفتازانی، مسعود بن عمر (1412ق)، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیره، مقدمۀ شرف صالح موسی، قم: الشریف الرضی.
  8. جامى، عبدالرحمن (1425ق)، شرح فصوص الحکم (الجامى)، تحقیق و تصحیح عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى‏، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  9. جندى، مؤیدالدین (1423ق)، شرح فصوص الحکم، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانى، چ۲، قم: بوستان کتاب‏.
  10. جوهرى، اسماعیل بن حماد (1376ق‏)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تصحیح احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دار العلم للملایین.
  11. حائری یزدی، عبدالکریم (1337ق)، درر الفوائد، قم: مهر.
  12. حسن‌زاده، حسن (1378)، ممد الهمم فی شرح فصوص الحکم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏.
  13. حلبی، نورالدین (1427ق)، السیرة الحلبیه، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  14. خمینی، سید روح‌الله (1420ق)، معتمد الاصول، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  15. خوارزمی، تاج‌الدین حسین (1379)، شرح فصوص الحکم، تصحیح حسن حسن‌زاده آملى‏، چ۲، قم: بوستان کتاب.
  16. رازی، فخرالدین (بی‌تا)، المحصل، تحقیق حسین اتای، عمان- اردن: دار الرازی.
  17. رازی، محمد بن عمر (1420ق)، التفسیر الکبیر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  18. سبکی، تقی‌الدین علی بن عبدالکافی (1419ق)، شفاء السقام فی زیارة خیر الانام، تهران: مشعر.
  19. سید مرتضی، مرتضی بن احمد (1405ق)، رسائل الشریف المرتضی، قم: دار القرآن الکریم.
  20. شعرانى، عبدالوهاب (1418ق)، الیواقیت و الجواهر فى بیان عقائد الأکابر، بیروت: دار احیاء التراث العربى، مؤسسة التاریخ العربى‏.
  21. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی(1422ق)، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  22. شیخ، محمود (1399)، «رستگاری فرعون در قرآن کریم»، نشریۀ پژوهشنامه ادیان، شمارۀ 27، ۸۳ـ۱۱۳.
  23. صائن الدین، على بن ترکه (1378)، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تحقیق محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار.‏
  24. صفرزاده، حبیب و نیک‌پناه، منصور (1399) «نگرش عارفانۀ ابن‌عربی به ایمان فرعون با نگاهی به شعر شاعران عارف فارسی»، نشریۀ عرفان اسلامی، شمارۀ 65، ۱۷۵ـ۱۹۴.
  25. طوسی، ابوجعفر محمد (1400ق)، الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد، تهران: مکتبة جامع چهلستون.
  26. فَتِّنی، محمد طاهر بن علی (1343ق)، تذکرة الموضوعات، قاهره: ادارة الطباعة المنیریه.
  27. مفید، محمد بن محمد (1414ق)، اوائل المقالات، بیروت: دار المفید.
  28. قرطبی، محمد بن احمد (1378ق)، الجامع لاحکام القرآن، قاهره: دار الکتب المصریه.
  29. قیصری داوود (1375)، شرح فصوص الحکم، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانى‏، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
  30. کاشانی، عبدالرزاق (1370)، شرح فصوص الحکم، چ۴، قم: بیدار.
  31. متقی هندی، علی بن حسام‌الدین (1401ق)، کنز العمّال فی السنن و الاقوال، بیروت: مؤسسة الرساله.
  32. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الانوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
  33. مهائمى، علاءالدین على بن احمد (1428ق)، خصوص النعم فى شرح فصوص الحکم‏، تصحیح و تحقیق احمد فرید المزیدى، تهران: دار الکتب العلمیه.
  34. نابلسى، عبدالغنى (1429ق)، جواهر النصوص فى شرح الفصوص،‏ تصحیح عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى‏، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  35. یزدان‌پناه، سید یدالله و رزمخواه، احمد (1390)، «ماهیت ایمان از دیدگاه ابن‌عربی و کی یرکگور» نشریۀ آینه معرفت، شمارۀ 27، ۵۳ـ۷۶.
دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 35
35
فروردین 1401
صفحه 299-322
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 29 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401