نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• یدالله شکری ¹
• سید حسن طباطبایی ²
• فاطمه فروزانی ³

¹ دانشیار دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجه دانشگاه سمنان

² استادیار دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجه دانشگاه سمنان

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

چکیده

خیال و مباحث مرتبط با آن ازجمله موضوعاتی است که در علوم مختلف ازجمله در عرفان، فلسفه و ادبیات مورد توجه قرار گرفته است. مولانا، بزرگ‌ترین شاعر عارف ایرانی هم در مثنوی گران‌قدر خود به این موضوع پرداخته است. در این مقاله با بررسی قوۀ خیال و عالم مثال در مثنوی سعی شده است ماهیت و کیفیت خیال و جایگاه عالم مثال در اندیشۀ مولانا تا حدودی روشن شود. در پژوهش حاضر، بعد از ذکر مفهوم خیال ازنظر فلاسفه و عرفا تحلیل مفهومی عالم مثال و قوۀ خیال در مثنوی معنوی پرداخته شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که مولانا همانند حکما، خیال را در دو معنی خیال متصل و خیال منفصل به کار برده است. او در بسیاری از نظریات خود دربارۀ عالم مثال با ابن‌عربی و شیخ اشراق دیدگاه‌های مشترکی دارد و به تجرد عالم مثال و نقش آن در شناخت و درک حقیقت باور دارد.

کلیدواژه‌ها

• مثنوی مولوی
• عرفان
• قوۀ خیال
• عالم مثال
• هستی‌شناسی