نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهره سادات شمشیرگران ^{1 ¶}
• کیمیا امینی ²

¹ استادیار گروه علوم انسانی دانشگاه ملی مهارت تهران ایران

² دانش آموخته زبان و ادبیات فارسی - عرفانی دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی دانشگاه مازندران

چکیده

روح، سالکی اسرارآمیز است که از یک بی‌زمانِ بی‌مکان آن‌جهانی به زمین و تن این جهان نزول یافت، در نسیان فرورفت و اصل خود را گم کرد. پس در خلأ معنایی خود، ندا و پیام همزاد و همراه خود، عشق را برای رجعت دریافت نمود. این عشق با محرکۀ درد جدایی و شوق بازگشت در ناخودآگاه جمعی ریشه دارد و در سفر معنایی قهرمان/سالک متجلی می‌گردد. موضوع آثار عطار حرکت به‌سوی حقیقت و ارتقای انسان به کمال با درون‌مایه و کهن‌الگوی سفر قهرمانی است که با نقش‌مایه‌های «درد-عشق-سکوت» بازنمایی شده است و به‌ظاهر، عطار برخلاف دیگر مثنوی‌هایش، در اسرارنامه به یک روایت داستانی از سلوک نپرداخته است. بنابراین پژوهندگان با توجه به این مسئله و با هدف رازگشایی از وجود سلوکی معنادار و پنهان در اسرارنامه، به چگونگی حرکت سالکانۀ عشق و روح  بر پایۀ الگوی سفر قهرمان ژوزف کمبل پرداخته‌اند. یافته‌ها نشان داد یکی از رازآمیزترین گونه‌های سفر عروجی و سلوک عارفانه در اسرارنامه نیز بازنمایی شده و همسانی‌های تصاویر تخیلی سلوک عشق و روح در «ارتقای روح با هبوط عشق» و «ارتقای عشق با عروج روح» بر مبنای «حرکت دایره‌وار رفت‌وآمدی» قهرمانِ کمبل، از مهم‌ترین نتایج این پژوهش است.

کلیدواژه‌ها

• سلوک عرفانی
• عشق
• اسرارنامه
• کهن‌الگوی سفر قهرمان-ژوزف کمبل