مطالعات عرفانی
صمدیت الهی بهمثابه معیار سنجش هستیشناسی انسان در قرآن، فلسفه و عرفان
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم،
2 دانشیار دانشگاه معارف اسلامی، قم
چکیده
صفت «صمدیت» الهی در تبیین هستیشناسی انسان از منظر قرآن، فلسفۀ برهانی و عرفان، نقشی بنیادین ایفا میکند و میتواند بهمثابۀ معیاری برای ایجاد انسجام میان عقل، نقل و شهود عمل نماید. این پژوهش با روش توصیفیتحلیلی و براساس دادههای اسنادی و کتابخانهای، به واکاوی کارکرد صمدیت در سه حوزۀ مذکور پرداخته است. نتایج نشان میدهد که صمدیت الهی، مبنای فهم صحیح از «فقر وجودی» انسان در قرآن و «اجوفیت» او در روایات است. در پرتو این صفت، فقر وجودی نه بهمعنای نیازهای مادی یا ذاتی، بلکه بهمعنای «عینیت نیاز و احتیاج» انسان در برابر غنای مطلق خداوند تفسیر میشود. اجوفیت نیز ناظر بر خلأ باطنی و نقص وجودی انسان در برابر صمدیت الهی است. صمدیت الهی در فلسفۀ برهانی نقش مهمی ایفا کرده و اثبات میکند که وجود انسان صرفاً «وجود ربطی» در برابر وجود مستقل خداوند است. در عرفان نیز، این صفت در تبیین «وحدت شخصی وجود» کارآمد بوده و نشان میدهد که کل هستی ظهور و تجلی وجود واحد حقیقی است و موجودات صرفاً مظاهر اویند. بنابراین، صمدیت الهی معیاری فراگیر برای فهم هستیشناسی انسان در سه ساحت قرآن، فلسفه و عرفان به شمار میرود.
کلیدواژهها
)
دوره 21، شماره 1 - شماره پیاپی 41
شهریور 1404صفحه 379-410
- تاریخ دریافت: 11 خرداد 1404
- تاریخ بازنگری: 31 مرداد 1404
- تاریخ پذیرش: 18 مهر 1404
- تاریخ انتشار: 01 آذر 1404