سیمای عقل و نفس در آیینه روایات(تحلیل خوانش عرفانی از خلقت حوّا(ع) با تکیه بر عرفان نظری و حکمت متعالیه)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عرفان چهری 1
مجتبی بیگلری 2
1 دانشجوی دکترای تفسیر تطبیقی ، دانشکده علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن. قم، ایران
2 استادیار، دانشکده ادبیات، گروه الهیات، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
10.22052/se.2026.257826.1327
چکیده
روایات مرتبط با خلقت حوّا(ع) از دندۀ چپ آدم همواره به دلیل تعارض ظاهری با قرآن و عقل، مورد چالش بوده و عمدتاً با رویکردی نقّادانه مطالعه شده‌اند. این پژوهش با عبور از خوانش ظاهری، می‌کوشد با روش تحلیل مضمون و با اتّکا به میراث عرفان نظری و خصوصاً حکمت متعالیه، الگوی نمادپردازی نهفته در این روایات را کشف و تحلیل کند. نوآوری نوشتار حاضر، ارائة تحلیلی نظام‌مند از این خوانش نمادین و تبیین دلالت‌های سلوکیِ آن است که عبارت‌اند از: تأیید فلسفیِ مسئلۀ توسّل به اولیای الهی(به‌عنوان مجاری عقل کامل) و ترسیم رابطۀ عقل و نفس به مثابۀ «مرشد و سالک» که بر نیاز ذاتیِ نفس به هدایت عقل برای نیل به کمال و قرب الهی دلالت دارد. این تحلیل، می‌تواند پاسخی استدلالی و مبتنی بر حکمت متعالیه به پرسش‌های مطرح شده حول این دسته از روایات به شمار آید. بر این اساس، در خوانش عرفانی، «آدم» نماد «مرتبۀ عقل» و «حوّا» نماد «مرتبۀ نفس» است و «دندۀ چپ» کنایه از جنبۀ مادّی و احساسی وجود انسان محسوب می‌شود. یافتۀ بنیادین پژوهش حاضر آن است که این روایات در باطن خود، از پیدایش نفس از عقل و وابستگیِ ذاتیِ آن به راهنمایی عقل برای دستیابی به کمال و قرب الهی سخن می‌گویند.
مطالعات عرفانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 05 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 02 شهریور 1405