بررسی تطبیقی رؤیت خدا در عرفان اسلامی و تجارب واقعیت افزوده: تحلیل معرفتی و هستی‌شناختی

با گسترش فناوری‌های دیجیتال، به‌ویژه واقعیت افزوده (Augmented Reality - AR)، پرسش از امکان بازآفرینی تجربه‌های عرفانی، به‌ویژه رؤیت خدا در عرفان اسلامی، اهمیت یافته است. این پژوهش با هدف تحلیل معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی تفاوت‌های میان رؤیت خدا (تجربه‌ای شهودی و تحولی مبتنی بر تزکیه نفس، کشف و شهود، و مقامات عرفانی) و تجارب واقعیت افزوده (شبیه‌سازی‌های حسی و مادی)، به مقایسه تطبیقی این دو حوزه می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش، بررسی ناتوانی فناوری دیجیتال در بازآفرینی مؤلفه‌های عرفانی رؤیت خدا (شهود قلبی، تجلی الهی، عشق عرفانی، و فنا فی الله) در برابر ویژگی‌های دیجیتال (حس غوطه‌وری، شبیه‌سازی بصری، بازسازی اماکن مقدس، و تعامل دیجیتال) است. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تطبیقی و بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری شبیه‌سازی بودریار و پدیدارشناسی هایدگر، این مطالعه متون عرفانی (آثار ابن عربی، قشیری، و روزبهان بقلی) و منابع فلسفه تکنولوژی را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رؤیت خدا، به دلیل ماهیت بی‌واسطه و متعالی خود در ساحت حضور اصیل، غیرقابل شبیه‌سازی توسط واقعیت افزوده است که به ساحت شبیه‌سازی مصنوعی محدود می‌شود. این پژوهش، به‌عنوان اولین مطالعه تطبیقی در این حوزه، چارچوب نظری «تمایز ساحت حضور اصیل و شبیه‌سازی مصنوعی» را پیشنهاد می‌دهد که محدودیت‌های فناوری دیجیتال در بازآفرینی تجربه‌های عرفانی را تبیین می‌کند. نتایج این مطالعه برای طراحی ابزارهای آموزشی عرفانی با فناوری دیجیتال و فهم دقیق‌تر تأثیر فناوری بر معنویت کاربرد دارد. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آتی تأثیر روان‌شناختی تجربه‌های دیجیتال بر سلوک عرفانی را بررسی کنند.