الهیات عاشقانه و ملزوماتش در مکتوبات شیخ احمد سرهندی

نوع مقاله : مقاله علمی -ترویجی

نویسندگان
منصور نیک پناه نیک پناه 1
نصیر احمد سیدزاده 2
جلال الدین گرگیچ 3
1 دانشیارزبان و ادبیات فارسی، گروه عمومی، حسابداری، دانشگاه سراوان، سراوان، ایران.
2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان
3 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد و مدرس مدعو دانشگاه فرهنگیان
10.22052/se.2026.256507.1229
چکیده
عشق از موضوعات اساسی عرفان اسلامی است و این واژه با ادب فارسی، به‌ویژه ادبیات عرفانی، کاملاً عجین شده است. شاعران و عارفان، این واژه را به‌کثرت به‌کار برده و به آن تقدس بخشیده‌اند. شیخ احمد سرهندی نیز که یکی از عرفای مشهور قرن دهم و یازدهم هجری به‌شمار می‌رود در مکتوباتش به این کلیدواژۀ اساسی پرداخته است. این مقاله بر آن است تا با روش تحلیل متن، به بررسی موضوع عشق و محبت در مکتوبات امام سرهندی بپردازد و به این سؤال پاسخ دهد که عشق چه جایگاهی در دستگاه عرفانی او دارد و او در مکتوباتش چه اوصافی را برای عشق برشمرده است. نتایج داده‌ها نشان می‌دهد که شیخ سرهندی ضمن اینکه عشق را مانند دیگر عارفان از مقامات سلوک به‌شمار آورده، به‌نحوی ابتکاری اوصاف قابل توجهی از آن را شناسایی و بیان کرده است. از جمله اینکه حب را سبب ایجاد عالم و وسیلۀ انقطاع از غیر می-داند و معتقد است عبادت بدون عشق، همان خودپرستی است. همچنین او معتقد است وجد و رقص مخصوص مبتدیان است و کمال یافتگان، اهل غوغا و شور و شغب نیستند.

  • تاریخ دریافت 23 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 19 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405