پدیدارشناسی روحانی وحدت وجود در نگاره پناه بردن مجنون به کعبه با ابتناء بر آراء ابن‌عربی

مفهوم وحدت وجود از ابتدا یکی از موضوعات مناقشه‌برانگیز در میان فلاسفه مسلمان بوده و طرح آن توسط ابن‌عربی، موجی از مخالفت‌ها و اتهام به زندقه را برایش همراه داشت. این مفهوم فلسفی- عرفانی که از حیث پیچیدگی ترجمه و تفسیر آن به زبان‌هایی غیر از عربی و فارسی عمدتاً چالشزاست، در سایه مجاهدت‌های شیخ اکبر به مرور قوام یافته و از قرن 7 ه.ق.، با واسطه قونوی، به ادبیات فارسی وارد شد و زمینه نفوذ آن در آثار بزرگانی همچون مولانا و حافظ فراهم آمد. یکی از مسائل مهم در پژوهش حاضر، توجه به ارتباط میان وحدت وجود و نگارگری ایرانی است و در تلاش است تا با تمرکز بر پدیده‌های خلقت از منظر ابن‌عربی، این مفاهیم را بر عناصر تصویری موجود در نگارگری ایرانی تطبیق داده و ارتباط آن‌ها را کشف نماید. پرسش اصلی تحقیق، چگونگی تأثیرپذیری نگارگر از آموزه‌های عرفانی ابن‌عربی درباره وحدت وجود و نمود آن در نگارگری است. این تحقیق به صورت کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تفسیری انجام شده‌است. نگارگر با ترسیم ماجرای حبّ مجنون و حج گزاردن او در کعبه اشاره به «هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ» دارد که اول و آخر همه چیز به حقی برمی‌گردد که از ظواهر و بواطن همگان آگاه بوده و شؤون مختلف و تعیّنات متعدّد جهان، همه جلوه‌های مختلف حقیقتی واحدند.