مبانی معرفت‌شناختی عرفان شیعی: تحلیلی بر منظومه معرفتی و سلوکی سید حسین یعقوبی قائنی

چکیده



این مقاله به بررسی چارچوب معرفت‌شناختی و سلوکی سید حسین یعقوبی قائنی، عارف برجسته شیعیِ ریشه‌دار در مکتب نجف، می‌پردازد. نظام فکری او، سلوک مبتنی بر محبت را با پایبندی کامل و بی‌تزلزل به شریعت اسلامی تلفیق می‌کند و راه‌های عرفانیِ غیرمستند به قرآن و سنت و همچنین مریدپروریِ تشکیلاتی را مردود می‌شمارد. این پژوهش با تکیه بر آثار وی - به‌ویژه سفینة‌الصادقین- و همچنین منابع زندگینامه‌ای و مقایسه‌ای با جریان‌های عرفانی معاصر به بازخوانی نظام معرفت‌شناختی و تربیتی او و عناصر متمایزکنندۀ آن می پردازد و مطالعه‌ای کیفی با رویکرد اسنادی–تحلیلی؛ بررسی داده‌ها از آثار و زندگی‌نوشتۀ او و گزارش دیدارها، گفت‌وگوها و فایل‌های شنیداری و تحلیل مضمونی و مقایسه‌ای با برخی جریان‌های عرفانی ارائه می دهد و به تبیین هستی‌شناسی پنج‌مرتبه‌ای او، تقسیم‌بندی تجربه‌های عرفانی، و موضع انتقادی‌اش در برابر دیگر مکاتب عرفانی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی یعقوبی، مدلی متوازن از عرفان شیعی ارائه می‌دهد که ضمن صیانت از انحراف، راه را برای تعالی روحی می‌گشاید.

واژگان کلیدی: عرفان شیعی؛ سید حسین یعقوبی قائنی؛ معنویت عشق‌محور؛ التزام به شریعت؛ هستی‌شناسی