صورتبندی رابطه اعتماد به نفس روانشناختی و توکل عرفانی، با تاکید بر آرای ابن عربی

از آنجا که انسان معاصر با فشارهای روانی و چالش‌های وجودی فراوانی روبه‌روست، بازخوانی نسبت میان دو مفهوم اعتماد به نفس روانشناختی و توکل ضرورتی دوچندان می‌یابد. این پژوهش با هدف تبیین و مقایسه‌ی مفهوم «اعتماد به نفس» در روان‌شناسی معاصر و «توکل» در عرفان نظری ابن‌عربی انجام شده تا روشن سازد آیا این دو در تعارض‌اند و یا می‌توانند در مسیر کمال انسانی مکمل یکدیگر باشند. نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی- مقایسه ای و مبتنی بر مطالعه‌ی اَسنادی به مطالعه هدف پیش گفته پرداخته است. در این راستا، آثار ابن‌عربی از جمله فتوحات مکیه و فصوص‌الحکم بررسی و با نظریات روان‌شناسانی چون راجرز، آدلر، مازلو و بندورا مقایسه شده است. یافته‌ها نشان داد که ابن‌عربی در مراتب اولیه‌ی سلوک، توکل را همسو با اعتماد به نفس می‌داند؛ زیرا اعتماد بر «نفسِ متصل به خدا» صورت می‌گیرد نه بر «نفس مستقل». در مراتب بالاتر، سالک با فنای در اراده‌ی الهی از خود می‌گذرد و توکلش به اطلاق می‌رسد. بنابراین، اعتماد به نفس از دیدگاه عرفانی نه نفی مطلق که به معنای متعالی شدن نفس انسانی است.