دو اشتباه مهم در نقل سخنان مشایخ تصوّف

صوفیان از قرن چهارم، سخنان مشایخ تصوّف را به شیوه کتاب‌های حدیث جمع آوری کردند، که دلیل آن ترس از بدعت‌ها، مقابله‌ با تهمت‌ها و یا آموزش مریدان بود. نتیجه این امر به وجود آمدن کتاب‌های مهمّی در تصوّف چون: الّلمع، التعرّف، طبقات الصّوفیه سلمی، رساله قشیریه و ... به زبان عربی و آثاری چون: کشف المحجوب، اسرارالتوحید، تذکره الاولیاء، نفحات الانس و... به زبان فارسی بود. این آثار، اغلب، سخنان بزرگان تصوّف را به شیوه طبقه بندی موضوعی ثبت کرده‌اند و برخی دیگر، چون: طبقات الصّوفیه سلمی و انصاری، سعی کرده‌اند سخنان مهم هر یک از مشایخ را در قسمت مخصوص به وی نقل کنند. با پژوهش در این منابع درمی‌یابیم که اشتباهات فراوانی در آن‌ها وجود دارد. در این مقاله تلاش کرده‌ایم، به دو اشتباه رایج و مهم در زمینه انتساب سخنان، به مشایخ صوفیه، اشاره کنیم و به بررسی آن‌ها بپردازیم. این دو خطا شامل: اشتباهات دیداری و شنیداری در ثبت نام گوینده یک سخن و همینطور انتساب یک سخن به راوی آن، به جای گوینده اصلی می‌شود. حذف کردن سلسله راویان، ریشه همه این اشتباهات بوده زیرا که این امر باعث کم دقّتی در نقل سخنان مشایخ شده است. همچنین در این مقاله شیوه بروز این اشتباهات به همراه ذکر نمونه‌هایی از آن‌ها، بررسی خواهد شد.