دو اشتباه مهم در نقل سخنان مشایخ تصوّف

کاظمی, حسین; حجازی, بهجت السادات

doi:10.22052/se.2026.258213.1350

دو اشتباه مهم در نقل سخنان مشایخ تصوّف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسین کاظمی ¹

بهجت السادات حجازی ²

¹ دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان

² استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان

10.22052/se.2026.258213.1350

چکیده

صوفیان از قرن چهارم، سخنان مشایخ تصوف را به‌شیوۀ کتاب‌های حدیث جمع‌آوری کردند، که دلیل آن ترس از بدعت‌ها، مقابله‌ با تهمت‌ها و یا آموزش مریدان بود. نتیجۀ این امر به وجود آمدن کتاب‌های مهمی در تصوف چون الّلمع، التعرّف، طبقات الصوفیه سلمی، رسالۀ قشیریه و... به زبان عربی و آثاری چون کشف المحجوب، اسرار التوحید، تذکرة الاولیاء، نفحات الانس و... به زبان فارسی بود. این آثار، اغلب، سخنان بزرگان تصوف را به‌شیوۀ طبقه‌بندی موضوعی ثبت کرده‌ و برخی دیگر، چون طبقات الصوفیه سلمی و انصاری، سعی کرده‌اند سخنان مهم هریک از مشایخ را در قسمت مخصوص به وی نقل کنند. با پژوهش در این منابع درمی‌یابیم که اشتباهات فراوانی در آن‌ها وجود دارد. در این مقاله تلاش شده به دو اشتباه رایج و مهم درزمینۀ انتساب سخنان، به مشایخ صوفیه اشاره کرده و به بررسی آن‌ها پرداخته شود. این دو خطا شامل اشتباهات دیداری و شنیداری در ثبت نام گویندۀ یک سخن و همین‌طور انتساب یک سخن به راوی آن، به‌جای گویندۀ اصلی می‌شود. حذف کردن سلسلۀ راویان، ریشۀ همۀ این اشتباهات بوده زیراکه این امر باعث کم‌دقتی در نقل سخنان مشایخ شده است. همچنین در این مقاله شیوۀ بروز این اشتباهات به‌همراه ذکر نمونه‌هایی از آن‌ها بررسی خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

تصوف

سخنان مشایخ

راوی

گوینده

انتساب