زن سوفیایی در رؤیاهای عارفان (ذوالنون و ابن‌عربی)

نویسنده

دانشگاه الزهرا

چکیده

در بعضی تذکره های صوفیه از گفت وگوی مرد صوفی با زنی عارف نقل آمده است که در بیشتر موارد زن عارف بدون نام است و با عنوان مجهوله الاسماء از وی سخن می رود. در برخی روایت ها، این زن شکلی رؤیایی دارد و در یکی از احوالات عرفانی که در آن صوفی در حال درون‌بینی و یا تمرکز قرار می‌گیرد، با عارف دیدار می‌کند و مشکلی از وی می گشاید. این حکایت ها ویژگی های مشترکی دارند که موضوع این مقاله با اشاره به دو نمونه از آن حکایت ها، تبیین مختصات این دیدارها و صفات زن رؤیایی است. این دو حکایت برگرفته از روایت هایی درباره دو عارف بزرگ قرن سوم و هفتم هجری، ذوالنون مصری و ابن‌عربی است که نگرش ایشان نسبت به زنان شباهت بی مانندی به یکدیگر دارد.
این مقاله در سه بخش اصلی تدوین یافته است. بخش نخست با عنوان ذوالنون و زنان، درباره نگرش روشن ذوالنون نسبت به زنان است، و در بخش دوم، از ابن عربی و مکتب عاشقانه او که زن، محور اصلی وی است، سخن می رود. سپس با ذکر حکایت هایی مشابه از این دو عارف که روایت دو واقعه، از دیدار با زن درون است، به تحلیل درباره جایگاه و اهمیت این زن در
این گونه واقعه ها پرداخته می شود.
عده ای از زنان گمنام تذکره های اولیا، تجسمات روحانی درون خود عارفان است. آن بخش از درون ایشان که مایل به حقایق برتر و والاست و روی به سوی تعالی و تقدس دارد، رحیم و آرامش دهنده است. این زنان، همان زن سوفیایی اندیشه های افلاطون، دئنای آیین زرتشتی، شخینه یهود، بئاتریس دانته، و به قول یونگ، آنیمای شاعر است. آن بخش نهفته در ضمیر ایشان که در هنگام مراقبه و مکاشفه فرصت ظهور می یابد و روان عارف را هدایت می کند، و محصول خیال فعال عارف است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Sophia- Like Woman in the Mystics’ Dreams Dhu al- Nun and Ibn al-،Arabi)

نویسنده [English]

  • M Hosseini

چکیده [English]

In some Sufi hagiographies a dialogue between a Sufi man and a mystic woman is narrated, in most of which the woman is nameless and called so as well- Majhoolah al-Asmā‘a-.
According to certain narratives, while the Sufi man is in the state of meditation or ecstacy, the woman appears into an imaginary figure and solves his spiritual problems and guides him upon the Path.
There are some similarities among these anecdotes. This paper aims at discussing the features of these visits and characteristics of the dream woman in two of these tales, taken from the narratives related to Dhu al- Nun and Ibn al-،Arabi, the great Sufi masters of third and seventh centuries, in which She can be considered as Sophiā, Daenā, Shakhinā, or according to Yung as the anima of poet himself. This imaginary woman, in deed, is the hidden part of mystic’s soul which through meditation and revelation manifests and directs him in his spiritual journey. She as the product of Sufi active imagination, is divine manifestation of wisdom, grace and love.
The present paper consists of three parts. The first part deals with the positive look of Dhu al- Nun towards woman. The second talks of Ibn al-،Arabi’s school of love, in which woman plays a central role. Then, considering these two similar tales that narrate encounters with the anima, the important status of the dream woman in these situations has been discussed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Animā
  • Sophiā-Like Woman
  • Ibn al-،Arabi
  • Dhu al- Nun
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401