روش‌های خلسگی شمنیسم در برخی از فرقه‌های تصوف

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه ولیعصر رفسنجان

چکیده

چگونگی اقتباس و تأثیرپذیری فرقه های مختلف تصوف، از برخی آداب، اعمال و عقاید مشارب و مکاتب غیر اسلامی، همواره در کانون توجه محققانی بوده است که در پی تحلیل و تشریح ریشه ها و خاستگاه رفتار و افکار موجود در بین برخی از صوفیان و عرفای ایرانی و اسلامی اند. غالب این محققان، بر این موضوع اتفاق نظر دارند که برخی از مشابهت های موجود در افکار و اعمال صوفیان با مکاتب عرفانی دیگر چون عرفان بودایی، گنوستیک و... نشانه ای از تأثیر عقاید و اعمال مکاتب غیر بومی در حوزه تصوف ایرانی  اسلامی است. با وجود آنکه بسیاری از عقاید یا اعمال اقتباسی را نمی توان منفی و مانع سلوک دانست،
بی گمان پاره ای از دیدگاه ها و رفتارها ـ به دلیل الگوپذیری مردم ازکلام و رفتار صوفیان 
می تواند آثار بسیار منفی و ویرانگر به پیکره جامعه وارد کند. یکی از اقتباس های مخرّب و خطرناک در سلوک صوفیانه، الگوبرداری پاره ای از فرقه های صوفیه و صوفی نماها از
روش های شمنی در رسیدن به خلسه و نشئگی است؛ مسئله ای که تاکنون با جدیت به آن توجهی نشده و یا به صورت کاملاً سطحی بدان اشاره شده است. این پژوهش، ضمن بررسی مرام فکری شمنیسم، به مسائلی مانند چرایی و چگونگی اقتباس برخی از صوفیان از
روش های شمنیسمی برای ایجادِ خلسه و توهّم و رسیدن به استغراق و فنا پاسخ داده است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The impact of ecstasy methods of Shamanism on some Sufi sects

نویسندگان [English]

  • N Nikoubakht 1
  • S.A Qāsemzādeh 2

چکیده [English]

The influence of behaviours, traditions and beliefs of non- Islamic mystical schools on different Sufi sects has always been a research problem for those scholars who are interested in analysis of the roots and origins of thoughts and practices of Muslim mystics. Most of the scholars are unanimous that some similarities present between Sufism and other mystical traditions such as Buddhist mysticism, Gnosticism and so on, indicate that Sufism has been influenced by foreign mystical schools.
Although no one can claim that all of adopted beliefs and practices used in the practical Sufism are worthless, but surely some of them have imposed very negative and destrctive effects on commoners, because they regard Sufi saints as paragons of humane virtues and try to immitate them. One example of these barrowed ideas which has not been considered properly so far is the use of Shamani methods for acheiving ecstatic states.
The present paper while examining Shamanism generally, tries to clarify why and how some Sufi sects have adopted Shamani methods to experience ecstasy and annihilation state in particular.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pathology of Sufism. Iranian
  • Islamic Mysticism
  • Shamanism
  • Ecstasty
دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9
9
فروردین 1388
صفحه 185-216
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401