نگاهی تازه به اصول و مبانی عرفان(از نظرگاه فلسفی، صوفیانه و شاعرانه)

نویسنده

دانشگاه تربیت معلم آذربایجان

چکیده

در منابع عرفان و تصوف، به ندرت می توان به تحقیق و بررسی ای مستقل و علمی در حوزۀ مبانی و اصول عرفان دست یافت. برای دستیابی به هدف و غایت عرفان و معرفت، ناگزیر باید مبانی آن را دریابیم تا پژوهش های عرفانی از گسیختگی و پراکندگی و نیز از انحراف در فهم و تفهیم متون عارفانه مصون ماند. از مجموعه دیدگاه های نویسندگان در باره مبانی عرفان ـ که غالباً از تعریف آنان از عرفان و تصوف قابل استنباط است  این موارد را می توان استخراج کرد: تزکیه و تصفیه درون، اخلاص، کشف و شهود(تجربه عرفانی)، فنا و بقا، ریاضت و مجاهده و سلوک، کشش و جذبه، عشق و حبّ، فقر و نیاز، اغتنام وقت و احوال، وحدت وجود، هدایت ربوبی، معرفت نفس، همرهی خضر یا پیر و مرشد، قرآن و وحی و سنت، حفظ راز معشوق. در این مقاله بر پایه خاستگاه عرفان و تجربه معرفتی و ذاتی انسان، مبانی عرفان را صرف نظر از هر قید دینی، فکری، قومی و ... در سه نظرگاه متمایز و در عین حال موافق بررسی کرده ایم: 1. نظرگاه عرفان نظری یا فلسفی 2. نظرگاه عرفان صوفیانه 3. نظرگاه عرفان ادبی یا شاعرانه. حاصل مقاله اینکه اصول و مبانی عرفان و مبدأ و منتهای آن راـ که بر هر سه نظرگاه عرفان منطبق است ـ بدین صورت می توان نشان داد: ذات نور الانوار← تجلی و تعین ذات احدیت← حرکت و دگرگونی ذات سالک← اتحاد و فنای سالک با نور ذات احدیت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Foundations of Mysticism(Philosophically, SÅ«fically & Poetically)

نویسنده [English]

  • H Qolizādeh

چکیده [English]

There is a few mystical works in Persian literature, the authors of which have mentioned into them the foundations of mysticism definitely. These terms can be inferred from mystical and sūfical works: “purification, devotion, mystical experience, annihilation, conservation of essence, mystical behaviour, rapture, love, poverty, mystical state, unity of existence, knowledge, Sheykh guidance, religious traditions, Qur’an, holding the beloved mysteries”.
The foundations of mysticism, apart from any religious, nationalistic & … conditions, can be studied in three point of view: 1. philosophical mys. 2. sūfical mys. 3. poetical mys. On the basis of human mystical experiences, we believe that the foundations of mysticism are: 1. the existence of God(the light of lights) 2. the manifestation and appearance of the Supreme Being 3. the motion of mystic’s soul 4. the annihilation or unity of mystic’s soul with the Supreme Being.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The foundations of mysticism
  • manifestation of God
  • motion
  • annihilation and unity
  • Persian poems
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401