بررسی خاستگاه‎های قبض و بسط در دیوان شمس

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه سمنان

چکیده

این پژوهش به بررسی احوالِ عارفانۀ قبض و بسط(غم و شادی) و تعیینِ خاستگاه و جایگاه هر یک در تفکّر مولانا با تکیه بر توصیف و تحلیل صُوَر خیالِ دیوان شمس پرداخته است. در کنار ‌هم بودن غم و شادی در جهان‌بینیِ عرفانی مولانا، صوری را پدید آورده که بیش از هر چیز با زبان موسیقایی و شعر هم‎خوان است. با توجه به این امر که در شعر او ارتباط عمیقی میان صورت و محتوا نمایان است، این‌ مقاله به بررسیِ برخی از اجزای غزل‎ها و چینشِ واژه‎ها و نیز کلیّتِ آن‎ها می‎پردازد تا خاستگاه‎های قبض و بسط مولانا به دست آید. در ورای اشعارِ شورانگیز غزلیات شمس، جلوه‌های موسیقایی، صور‌ خیال پویا و نیز شادی و شعف و مستی و خلاقیّت مولانا، «تجربه‎های عرفانی و جهان‌شناختی» او وجود دارد. ارتباط میان تجربیاتِ عرفانی مولانا و جلوه‌های این تجربیات با موقعیت‌های ذومراتب قبض و بسط و بیان خاص او در این ‎باره مشهود است. با تأمل در دیوان شمس درمی‎یابیم که در کنار موسیقی شاد غزلیات، مولانا از غمی عمیق نیز سخن می‎گوید؛ غم غربت در تنگنای تن و جدایی از وطن اصلی که نیستان ازلی است. این مقاله بر آن است که وی در دیوان شمس دو چشم‌اندازِ اصلی دارد: واقعیتی که هستیم(منشأ قبض) و آرمانِ هستیِ ما(منشأ بسط) که به شدت و ضعف در کنار یکدیگر مطرح شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Origin of Sorrow and Happiness in Diwān-e-Shams

نویسندگان [English]

  • Muhammad Kāzem Elmi Soulā 1
  • Sayyedeh Souzān Anjom Afrooz 2

چکیده [English]

Through Analyzing poetic imagery in Diwān-e Shams, the current study tries to investigate sorrow and happiness in Jalāl al-din Rumi’s perspectives along with their origin and status in his works. Coincidence of sorrow and happiness in Rumi’s mystical worldview result in some images which chiefly correlate with musical language and poem. There appears to be a profound relationship between content and appearance in Rumi’s poem. So, the present article examines some language elements and the order of words in his sonnets to detect origin of Rumi’s sorrow and happiness. “Mystical and ideological experiences” of Rumi may be found in musical facet and dynamic imageries of his poems. Meantime, Rumi’s happiness, intoxication and creativity are signs of his mystical maturity. The relationship between Rumi’s mystical experiences their reflection in his poems, and situations including happiness and sorrow are obvious in his poems.
Reflecting on his Diwān Shams, this study proposes that Rumi express a deep sorrow in his sonnets, while applying happy music in them. He resembles body to a cage which separate people from their homeland or, as he calls, their eternal canebrake. This research argues that Rumi suggests two main perspective in Diwān Shams: the thing we are (the origin of sorrow), and the purpose of our being (the origin of happiness). In this book, these two views are presented beside each other.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Diwān-e Shams
  • Jalal al-din Rumi (Molavi)
  • Origin of Sorrow and Happiness
  • Mystical Expriences
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401