تربیت غیرمستقیم مرید در حکایات عرفانی (با تکیه بر تذکره الاولیاء عطار)

نویسندگان

چکیده

یکی از پایه‌های اساسی تشکیل و تحکیم مبانی یک تمدن ماندگار، تعلیم و تربیت مؤثر و جریان آفرین است. در واقع دست‌یابی به اثر بخشی پایا و مؤثر در نظام تربیتی، مستلزم بینش صحیح و انتخاب درست روش تربیت است. یکی از برجسته‌ترین مکاتب تربیتی، مکتب تربیتی عرفای اسلامی است؛ کسانی که توانسته‌اند با کمترین امکانات، یکی از تأثیرگذار‌ترین گونه‌های تربیت را در مواجهه با متربیان خود به کار گیرند. این مقاله بر آن است که با بررسی حکایات مربوط به نوع سلوک عارفان مسلمان، شیوه‌های تربیت غیرمستقیم مرید را با تکیه بر حکایات کتاب تذکرﺓالاولیاء عطار، با روش توصیفی- تحلیلی و با توجه به بسامد کارکرد آن‌ها در حکایات این کتاب مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. مقصود از شیوه‌های تربیت غیرمستقیم، شیوه‌هایی است که تکیه آن‌ بیشتر بر کنایه و تعریض است و صراحت به تربیت، توسط مربی در آن وجود ندارد. با توجه به بررسی انجام شده، مشایخ از سه شیوه اصلی تربیتی شامل شیوه‌های: مشاهده‌ای، اکتشافی و کشفی- شهودی بهره برده‌اند که هر یک از این شیوه‌ها دربردارنده فروعاتی هستند. روش مشاهده‌ای شامل روش-های نمایشی و استفاده از طبیعت و محیط پیرامون؛ روش اکتشافی شامل طرح معما و بیان رمزگونه و استفاده از تاویل و تمثیل؛ و روش کشفی-شهودی شامل استفاده از سفر و هنر در تربیت مرید است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Implicit Teaching in Mystical Stories in ‘Attār Neyshābouri’s Tazkerat al-Awliyā

چکیده [English]

One of the fundamentals of the establishment and consolidation of an age-old civilization is the effectiveness and suitability of its educational systems. In fact, the efficiency of an educational and training system necessitates a deep insight as well as the right educational method. One of the most prominent educational systems is the method offered by Muslim mystics, who taught their pupils by means of one of the most effective training approaches, despite poverty and serious setbacks. Focusing on Attar Neishabouri’s Tazkiratul Awliya and adopting a descriptive-analytic approach, the researchers of the present study analyze its embedded mystics' implied teaching methods and their function and frequency. Implicit or indirect teaching styles are characterized by irony, implication, and the absence of the master's explicit didactic statements. The present article indicates that Muslim mystics adopted three styles in training, namely, the observational, the explorative, and the observational-explorative with their sub-categories and sub-branches. Observational style includes performance techniques and natural and environmental elements. Explorative style incorporates mystery, esoteric discourse, personal interpretation, and allegory. Observational-explorative style employs travel and art in training disciples. Keywords: Training Methods (the observational, the explorative, the observational-explorative), Implicit Teaching, Islamic Mysticism, and Tazkerat al-Awliyā

  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401