نقد و تحلیل گفتمان نقشبندیه در غزل جامی بر اساس نظریه زبان‌شناختی فرکلاف و هلیدی

نویسندگان

چکیده

عصر تیموریان یکی از ادوار مهم در تاریخ تصوف به شمار می‌رود. مهم‌ترین ویژگی تصوف این عهد که آن را از سایر ادوار تصوف متمایز ساخته «حرکت آن به‌سوی قدرت سیاسی» است که در ارتباط با سلاطین تیموری و پرنفوذترین فرقه صوفیه در این عهد یعنی «طریقت نقشبندیه» تبلور یافته است. پژوهش حاضر سعی دارد با بهره‌گیری از روش تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف و تکیه بر آراء مایکل هلیدی در حوزه دستور نقش‌گرا، به بررسی جایگاه تصوف طریقت نقشبندیه در گفتمان غزلیات جامی بپردازد.
در منظومه‌های سه‌گانه جامی شاهد گفتمان‌های مختلفی در قالب شعری غزل هستیم که در این میان، گفتمان‌ غزل قلندرانه، ناصحانه و مدحی مهم‌ترین بسترهای تبلور ایدئولوژی طریقت نقشبندیه به شمار می‌روند. در میان اصول چندگانه‌ صوفیان نقشبندیه، «خلوت در انجمن» و «سفر اندر وطن» بیش از سایر اصول مورد توجه جامی بوده است. فرایندهای مادی و رابطه‌ای و شیوه نام‌دهی مشارکین گفتمان، ابزار اصلی جامی در زمینه تبلور «جهان‌بینی طریقت نقشبندیه» در گفتمان غزل هستند. تحلیل گفتمان غزلیات با توجه به روش تحلیل نورمن فرکلاف، در سه سطح «توصیف، تفسیر و تبیین» صورت گرفته است. از میان فرانقش‌های سه‌گانه زبان نیز «فرانقش اندیشگانی» مدّنظر قرار داده شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Critical Discourse Analysis of Naqshbandyyeh in Jāmi’s Sonnets based on Norman Faircolough’s and Michael Halliday’s Linguistic Theories

چکیده [English]

Teymourid’s era was one of the most important periods in the history of Sufism. The most significant feature which differentiates this period from other eras is “its movement towards political power” which has been reflected in the relation of the kings to the sheikhs of Naqshbandyyeh, the most influential mystic sect. The present study is an attempt to analyze the position of Sufism of Naqshbandyyeh in Jami’s sonnets discourse using Norman Fairclough’s CDA and Michael Halliday’s functionalism.In Jami’s triple collection of poems, various discourses in the form of sonnet could be observed among which nasehaneh (advisable), qalandarāneh and Mahdi (Eulogic) sonnet discourses are the most important grounds in which Naghshbandieh’s ideologies are reflected.
Among multi-dimensional principles of Naqshbandieh, khalvat dar anjoman (Solitude among the community) and safar andar vatan (Journey along the country) have been more to the interest of Jāmi. Sonnet discourse analysis, using Fairclough’s method, has been undertaken at 3 levels of description, interpretation, and explanation and ideational meta-function has been adopted from Halliday’s meta-functions. Also, material process, relational process, and naming the discourse interlocutors are the main tools for representing “Naqshbandyyeh’s ideology” by Jāmi.

دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 18
18
شهریور 1392
صفحه 113-146
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401