برخی از وجوه تمایز متون عرفانی نسبت به آثار غیرعرفانی ( با تأکید بر امهات آثار عرفانی قرون 6 -9 )

نویسندگان

چکیده

ادبیات عرفانی یکی از مقولههایی است که بخش گستردهای از ادب فارسی را به خود اختصاص
داده است. عرفان با توجه به گستردگیاش، فراز و نشیبهای فراوانی به خود دیده است. علاوهبر
این، تأثیر آن بر حوزههای دیگر نیز قابل توجه است. عرفان از جمله موضوعهای مهمی است که در
مورد آن، دیدگاههای مختلف و حتی گاهی متضاد با یکدیگر ارائه شده است. در پی این امر است که
مکتبهای عرفانی متعددی بنابر سلائق مختلف، در طول تاریخ شکل گرفته است که در سیر ادب
فارسی نیز میتوان صبغههای مختلفی از آن را مشاهده کرد.
در این پژوهش، کوشش شده است که سیر این جریان از قرن ششم تا قرن نهم، مورد بررسی
قرارگیرد، از این رو در آغاز مختصری از کلیات موضوع ارائه، سپس ب ه مشخصات بنیادین آن
پرداخته شده است. به علاوه به علت کثرت آثار عرفانی این عصر، سعی شده است تا از کتب مهم
عرفانی این دوره، مثلاً: حدیقۀ سنایی، مثنوی مولوی و...یاد شود. پس از به دست دادن شاخصههای
متون عرفانی، از جمله در سطح زبان، مضمون، اصطلاحات خاص صوفیه و... کوشش شده است تا
نمود این شاخصها در تکتک آثار، یعنی؛ عبهرالعاشقین، حدیقۀ سنایی، سیرالعباد إلی المعاد
سنایی، الهینامه، منطقالطیر، مختارنامه، دیوان و اسرارنامۀ عطار، اسرارالتوحید، فیهمافیه، غزلیات
شمس و مثنویمعنویِ مولوی و غزلیات حافظمشخص شده، مورد ارزیابی قرار گیرد.

عنوان مقاله [English]

Some of Differences between Mystic and Non -Mystic Texts (With an emphasis on key mystic works, 6th – 9th centuries)

چکیده [English]

Mystical literature is one of the issues that accounts for a large part of
Persian literature. Given its extent, mysticism (Sufism) has seen a lot of
ups and downs. In addition, its impact on other areas is also significant.
Mysticism is such an important topic about which different and even
conflicting opinions have been issued. Therefore, so many different
mystical schools have been established throughout history according to
different tastes, various characteristics of which can be traced in the
process of Persian literature.
The present paper attempts to investigate the development of this
process during the course of the sixth to the ninth centuries(A.H.) Efforts
have been made to present a brief overview of the issue first, and then
address its fundamental features. Furthermore, due to the abundance of
mystical works in this age, the researchers tried to base their analysis
mostly on the main mystical books of this period, namely Sanāyī’s
Hadīqat and Rumi’s Mathnawī Ma'nawī. After introducing the
characteristics of the mystical texts, including the levels of language,
concept, special expressions related to Sufis, etc., efforts have been
made to evaluate the instances of these characteristics in every single
work, including Abhar al–‘āsheghīn, Sanāyī’s Hadīqat, Sanāyī’s Sayr
al-mbād elā al-ma'ād, Elāhī Nāmeh, Mantiq al-teyr, Mokhtār Nāmeh,
‘Attār’s Dīvan and Asrār Nāāmeh, Asrār al-towhīd, Fīhe mā Fīhe,
Rumī’s Mathnawī Ma´nawī and Ghazaliyat-e-Shams, and specified
ghazals from Hafez.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mysticism
  • Mystical Literature in 6-9th Centuries
  • Characteristics of Mystical texts
  • Mystical schools
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401