نشانه‌شناسی غزلی از مولانا

نویسندگان

چکیده

مولانا جلال‌الدّین محمّد بلخی(604 – 672ق) از شاعران و عارفان بزرگ ایرانی است. درک مفاهیم غزلیّات مولوی برای کسانی که آشنایی کمتری با ذهن و زبان او دارند، دشوار است. وجود اصطلاحات عرفانی، وسعت اطّلاع او از دانش‌های گوناگون شرعی، مسائل ادبی و فرهنگ عمومی اسلامی از دلایل این امر شمرده می‌شوند. علی‌رغم روند رو به رشد مولوی‌پژوهی در چند دهۀ اخیر و تلاش‌های ارزندۀ مولوی‌پژوهان هنوز نکات درخور تأمّل بسیاری در تفسیر برخی از غزلیّات این سرایندۀ توانمند به چشم می‌خورد و جای پژوهش‌های بایستۀ بسیاری در این عرصه خالی است. بررسی انواع نشانه‌ها(رمزگان‌ها) در غزلیّات شمس از مواردی است که کمتر بدان پرداخته شده است. پژوهش حاضر با عنوان «نشانه‌شناسی غزلی از مولانا» به واکاوی نشانه‌های عرفانی و ادبی در یکی از غزل‎های مولانا به مطلع:





ای رستخیز ناگهان، وی رحمت بی‌منتها
 





ای آتشی افروخته در بیشۀ اندیشه‌ها
 







پرداخته و رابطۀ میان دالّ‌ها و مدلول‌ها(دلالت) را نشان داده است:

 پژوهش حاضر از نوع توصیفی– تحلیلی است و داده‌ها با استفاده از شیوۀ تحلیل محتوا به روش کتابخانه‌ای و سندکاوی و بر اساس دانش نشانه‌شناسی بررسی و تجزیه و تحلیل شده است. وجود واژه‌های «آتش، جان، حاجب، خامش، خورشید، رحمت، رنگ، زندان، ساقی، سکر، طالب، عقل، علم، کین، مست و مفتاح» به عنوان نشانه‌های عرفانی و «قافیۀ میانی»، «مجاز و اغراق»، «زنجیره‌های باهم‌آیی»، «غلبۀ وجه تفسیری»، «بهره‌گیری هنرمندانه از بحور عروضی» و «غنای موسیقی کناری» به عنوان بخشی از نشانه‌های ادبی در این غزل از یافته‌های این مقاله است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Semiotics of a Gazal by Jalāl al-Din Rūmi

چکیده [English]

Mowlanā Jalāl al-Din muhammad Rūmi(604- 672 h) is one of the iranian poets and Sufis. For those who don’t know Mowlavi well understanding the concepts in his gazals is a demanding task. The existence of mystical expressions, his broad knowledge of various Islamic sciences, and cultural and literal traditions can be regarded as causes of this. In spite of the growing trend of researching on mowlana in the recent decades and the valuable attempts made by these researchers, there are still lots of points calling for reflection in the interpretation of some Gazals of this knowledgable poet and there are untapped (or unmapped) areas in this regard. Investigating the kinds of signs in shams’s “Gazals” is one of those underresearched areas. The present study named “Semiotics of a Gazal by Jalāl al-Din Rūmi” tries to explore the literal and mystical signs and illustrate the relationships between the signifiers and the signifieds in one of mowlana’s gazals that begins with the following line: You! The sudden resurrection and the endless mercy You! The fire in the woods of thought The present study is of descriptive – analytical type . The data has been collected and Investigated by the content analysis procedure, library method and the studying of documents based on the principles of semiotics. The existence of terms like “fire, life, doorkeeper, silent, sun, mersy, colour, prison, copbearer, intoxication, seeker, wisdom, knowledge, hate, draunk and key” as mystical signs and internal rhyme, metonymy, hyperbole, collocation chains, the dominance of interpretive dimension, artistic use of meter, and the richness of peripheral melody as parts of literal signs in this gazal are among the finding of this study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Mystical Way of Ibn ‘Arabi
  • Mystical Intuition
  • Quran Interpretation in Islamic Mysticism
  • Methodology of Ibn ‘Arabi
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 21
21
فروردین 1394
صفحه 147-180
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401