بررسی تکوین نظریۀ ولایت عارفانه بر مبنای استحالۀ تمثیلی و چگونگی انتقالِ آن به عصر سهروردی

نویسندگان

چکیده

بسیاری از پژوهشگران، آبشخور تصوف اسلامی را از یک مشرب فکری مشخص جستجو کرده‌اند. دیدگاه حاکم بر این پژوهش‌ها، بر مبنای درخت‌گونگی و داشتن ریشۀ متمرکز بوده است. با توجه به نظریۀ استحالۀ تمثیلی، هر یک از مباحث مورد بحث در تصوف اسلامی، می‌تواند از ریشه‌ای جداگانه سر برآورده باشد و این پژوهش بر آن است تا بر مبنای این نظریه، نشان‌ دهد که یکی از سرچشمه‌های تصوف اسلامی، فرهنگ ایرانی است و تکوین نظریۀ ولایت عارفانه در سرزمین ایران، می‌تواند حاصل دگردیسی در عقیدۀ ایرانیان به فرّۀ ایزدی باشد. در این مقاله زمینه‌های محیطی و پیش‌زمینه‌های فکری که در تدوین مبحث ولایت عارفانه توسط حکیم ترمذی اثرگذار بوده است؛ موردِ بررسی قرار می‌گیرد و با ترسیم خط سیر نظریۀ ولایت عارفانه تا زمان سهروردی و بازتاب آن در آثار تعدادی از عارفان و متفکران بزرگ به نظریۀ حکیمانِ متألّهِ سهروردی و ارتباط آن‌ با مبحث ولایت عارفانه پرداخته می‌شود و چگونگی تلفیق این اندیشه‌‌ها که با وجود دگردیسی در عناصر، ماهیّت معنایی آن‌ محفوظ مانده است؛ بررسی می‌گردد.

این بررسی نشان می‌دهد که پیوند میان حکمت خسروانی و عرفان ایرانی و دگردیسی‌های تدریجی در نظریۀ ولایت عارفانه، چگونه پیش‌زمینه‌های فکری و دگردیسی‌های نظریِ لازم را برای آن‌چه که بعدها حاکمیت صوفیان صفوی تفسیر شده، آماده کرده است. زمینه‌های اولیۀ چنین تحوّلی، در بستر روح و فرهنگ ایرانی فراهم بود و اندیشمندانی چون سهروردی به آن جانی دوباره بخشیدند

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Review of the Mystical Supervision based on Allegorical Metamorphosis and its Transmission to the era of Sohravardi

چکیده [English]

Many researchers have researched the source of Islamic Sufism from a
certain intellectual disposition. The prevailing view of these research
works, is based on arbolic thinking and having centralized roots.
According to the theory of allegorical Metamorphosis, each of the topics
discussed in Islamic Sufism, can have separate roots. The present paper
aims to show that Iranian Culture is one of the sources of Islamic Sufism,
and formation of Mystical Supervision Theory in Iran can be a result of
an evolution in Iranian beliefs about Divine Glory. In this paper, the
environmental and intellectual backgrounds affecting on the
compilation of the discussion of Mystical Supervision by Hakim
Termazi, will be discussed. And also by showing the pathway of
Mystical Supervision Theory till the era of Sohrevardi and its effect on
the works of great Mystics and Intellectuals, the theory of Sohrevardi
and its relevance to the theory of Mystical Supervision will be discussed.
Moreover the combination of these ideas – that despite the evolution in
elements, has preserved its semantic nature- is examined.
The present research, shows that the link between Khosravāni
wisdom and Iranian Mysticism and the gradual evolution in the theory
of Mystical Supervision, how prepared the intellectual and theoretical
backgrounds for what later called the Safavi Supervision. The primary
backgrounds of this evolution, was present in the Iranian Culture and a
great thinker like Sohrevardi gave it a new life.Many researchers have researched the source of Islamic Sufism from a
certain intellectual disposition. The prevailing view of these research
works, is based on arbolic thinking and having centralized roots.
According to the theory of allegorical Metamorphosis, each of the topics
discussed in Islamic Sufism, can have separate roots. The present paper
aims to show that Iranian Culture is one of the sources of Islamic Sufism,
and formation of Mystical Supervision Theory in Iran can be a result of
an evolution in Iranian beliefs about Divine Glory. In this paper, the
environmental and intellectual backgrounds affecting on the
compilation of the discussion of Mystical Supervision by Hakim
Termazi, will be discussed. And also by showing the pathway of
Mystical Supervision Theory till the era of Sohrevardi and its effect on
the works of great Mystics and Intellectuals, the theory of Sohrevardi
and its relevance to the theory of Mystical Supervision will be discussed.
Moreover the combination of these ideas – that despite the evolution in
elements, has preserved its semantic nature- is examined.
The present research, shows that the link between Khosravāni
wisdom and Iranian Mysticism and the gradual evolution in the theory
of Mystical Supervision, how prepared the intellectual and theoretical
backgrounds for what later called the Safavi Supervision. The primary
backgrounds of this evolution, was present in the Iranian Culture and a
great thinker like Sohrevardi gave it a new life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Allegorical Metamorphosis
  • the School of Khorāsān
  • Mystical Supervision
  • Termazi
  • Suhrawardi
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 21
21
فروردین 1394
صفحه 215-244
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401