بررسی تحولات درزمانی تعاریف عرفان و تصوف بر اساس متون نثر صوفیه تا سدۀ سیزدهم هجری

نویسنده

چکیده

عرفان و تصوف اسلامی، میراث معنوی تمدن اسلامی است که از بدو پیدایش تاکنون تحولات بسیاری یافته و به سبب عوامل درونی انشعاب­های فراوانی درآن ایجاد شده ­است. یکی از مهم­ترین عرصه‌های ظهور این انشعاب­ها در تعاریفی است که مشایخ و صوفیان از تصوف و عرفان ارائه داده­اند. در این پژوهش سعی ­می­شود به شیوۀ تحلیل محتوا، و رویکرد درزمانی، با مطالعۀ­ کتب معتبر نثر صوفیانۀ فارسی از ابتدا تا سدۀ سیزدهم هجری و استخراج و دسته­بندی تعاریف، سیر تحولات این تعاریف در سده­های مختلف بررسی ­شود. این مقاله مشخص­می­کند که گذر زمان چه تغییراتی در تعاریف عرفان و تصوف ایجاد کرده و همچنین عوامل ایجاد تفاوت­ها در تعاریف را بررسی­می­کند. با دسته­بندی و بررسی درزمانی تعاریف، می­توان­ گفت در تعاریف ارائه­ شده در طول این سده­ها قطعاً همیشه شش محور اساسی مورد توجه­ بوده ­است که ریاضت، تصفیۀ درون، مباحث نظری، دشواری تعریف، مقایسه با دیگر نحله‌ها و نتایج سلوک از آن ­جمله­اند؛ اما توجه به محورهای تعاریف در سده­های مختلف یکسان نیست؛ به­ گونه­ای­ که مثلاً محور نتایج سیر سلوک در سده‌های چهارم، هشتم و نهم هجری بیشتر مورد توجه ­بوده ­است؛ درحالی­که در دیگر قرن­ها کمتر بدان توجه ­شده‎ که این امر خود معلول عوامل زمانی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Survey on the Diachronic Evolutions of the Definitions of Mysticism and Sufism According to Sufi Prose Texts Until 13th Century AH

چکیده [English]

Islamic Mysticism and Sufism is the heritage of Islamic Civilization Which from the beginning till now, faced with many evolutions and due to inner factors, had different branches. in different definitions of Sufism by Sufis. In this article we try to investigate these definitions by content analysis approach. By studying the valid sufi texts from beginning to 13th century AH, and by extracting and classifying the definitions, we will survey the evolution of this definitions in the different centuries. In this article we show that passing of time effected on the definitions of mysticism and Sufism, and also we survey the origins of this differences in the definitions. Categorizing and the diachronic study of these definitions reveal that Sufis always pay attention to six important factors: austerity, internal purification, theoretical issues, the difficulties of defining, comparing to other schools and the result of conduct. But these factors have not the same results in all these centuries. That is, for instance, the result of conduct was more important in 4th, 8th and 9thcenturies, whereas, this factor was not so important in other centuries, that is the result of chronological factor.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sufism
  • Sufi prose texts
  • Islamic Mysticism
  • Sufi Conduct
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 23
23
فروردین 1395
صفحه 39-66
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401