بررسی آداب و رسوم خانقاهی در متون منثور متصوفه تا قرن هفتم هجری

نویسندگان

چکیده

در دوره­های اولیه تشکیل تصوف بتدریج صوفیان با محوریت مشایخ برجسته، خانقاه­ها را به عنوان بزرگترین و گسترده­ترین نهاد اجتماعی متصوفه تشکیل دادند. پس از تثبیت تصوف، خانقاه در عرفان اسلامی- ایرانی به عنوان جایگاه  تجمع مشایخ و صوفیان و در نتیجه تربیت مریدان قرار گرفت. خانقاه­ها نقش و اهمیت بسزایی در پرورش، تربیت و تکامل مریدان داشتند. از آنجا که برای زندگی مسالمت­آمیزِ گروهی، رعایت آداب و مقرراتی خاص ضرورت دارد؛ پس بر طبق این قاعده، بزرگان طریقت نیز برای ایجاد آرامش و فراغت خاطر که لازمۀ ذکر و عبادت و خودسازی است در نظام خانقاهی که مکانی برای زندگی دسته­جمعیِ صوفیان بود به وضع آداب و رسومی خاص پرداختند که این آداب، مقررات لازم­الاجرایی را برای مریدان از قبل از ورود ایشان به خانقاه تا هنگام خروج در نظر می­گیرد تا ضمن فراهم­ساختن امنیت خاطر صوفیان در خانقاه با وضع قوانین خاصِ ناظر بر تنبیه و مجازات افراد خاطی با جلوگیری از بروز اختلاف میان ایشان به تکامل عرفانی و بخصوص اخلاقی آن‌ها کمک کند. نگارندگان این مقاله می­کوشند برای اولین­بار به هدف انعکاس نقش و اهمیت خانقاه­ها در رشد و تکامل عرفان اسلامی، آداب و رسوم خانقاهی را براساس برجسته­ترین متون منثور صوفیه تا قرن هفتم  هجری که دورۀ عرفان عملی محسوب می‌شود، بازنمایند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Study of Khaneghah’s Rituals in Prose Mystical Texts upto the Seventh Century AH

چکیده [English]

At the early period of mysticism, Sufis gradually, under guidence of the outstanding masters, set up Khanqah as their largest and the most societal institution. After stability of Sufism, Khanqah in Islamic-Iranian mysticism turned into a center both of gathering of scholars, Sufis and of training their disciples. Khanqāh played a key role in the education, training, and development of the followers. Since coping with rules and special customs are key to a peaceful, collective life, specific manners and rules were ordained for disciples’ entrance and exit so as to provide not only a place of peace and quiet for them there but also assure the punishment of those trespasser to stop the differences and in that way pave the way for the spiritual and ethical completion. This article is an attempt to reflect the key role of Khaneghah in the growth of Islamic Sufism based on the outstanding Sufi texts till the seventh century AH, also known as the era of practical mysticism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khāneqhāh
  • Khāneqhah’s Rituals
  • Islamic Mystical Texts
  • The Evolution of Islamic Sufism
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 23
23
فروردین 1395
صفحه 67-98
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 06 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401