تبارشناسی کتاب مصباح الشریعه

نویسندگان

چکیده

«مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه» کتابی است با مضمون عرفانی و اخلاقی که به امام صادق علیه‌السلام نسب شده است. اگرچه تمامی ابواب کتاب با عبارت «قال الصادق» آغاز می‌شود و این در بدو امر نشانگر آن است که این اثر متعلق به امام صادق علیه‌السلام است؛ اما درستی چنین انتسابی به جهات مختلفی همچون محتوای کتاب و استناد احادیث موجود در آن مورد نقد است. بررسی محتوایی این کتاب بر اساس تحلیل مقایسه‌ای آن با آثار صوفیه، قرائن و علائم فراوانی را آشکار می‌کند که نشان می‌دهد این کتاب شباهت چشمگیری به آثار و مواریث صوفیه دارد. این مقاله پس از بیانی اجمالی از پیشینه داوری‌هایی که درباره این کتاب صورت گرفته، خلاصه‌ای توصیفی از مهم‌ترین نسخه‌های خطی کتاب ارائه داده و سپس به بیان نشانه‌ها و قرائن موجود در آن که دال بر صوفیانه بودن کتاب است، می‌پردازد. یادکرد از عرفا و شخصیت‌های موردتوجه صوفیه، به‌کارگیری اصطلاحات ویژه ادبیات صوفیانه، ساختار و سبک نگارش صوفیانه کتاب ازجمله ‌این قراین و علائم‌اند. این کتاب در برهه‌های مختلف تاریخی موردتوجه عرفا و صوفیان بوده و به دست برخی از ایشان، شروحی بر آن نگاشته شده است. به دلیل وجود چنین ادبیات صوفیانه‌ای است که برخی علمای بزرگ همچون، علامه مجلسی این سخنان را منتسب به یکی از شخصیت‌های مهم و موردتوجه صوفیه به نام شقیق بلخی می‌دانند. نوشتار حاضر باهدف تبارشناسی این کتاب، به بررسی این ویژگی‌های متنی مصباح الشریعه می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Influence of the Isra'iliyyat on the Reflection of Adam’s Creation Story in Persian Mystic Prose Texts (5th-7th Century)

چکیده [English]

The story of the creation of Adam is one of the most important issues in the Bible, the Qur'an, and the Islamic Hadiths. Following these sources, Muslim theosophists have generated extensive discussion about this story, examined the events before Blowing the Soul, and explained the details of creation. Early theosophists have used ascetic Sufism to deal with this issue in accordance with the Quranic verses, but some later theosophists have distanced themselves from the Quranic aspect of the discussion and have expressed their own ideas in form of a fictional story. Examining Sufism prose texts of the 5th-7th centuries, the present study aims to show this mystical story is deeply rooted in Isra'iliyyat, but Iranian theosophists have used it a means of expressing mystical issues such as Allah’s love and divine trust, Light of the Prophet of Islam or (Noor-e-Muhammadi), the soil importance, humility and his closeness to the Almighty God, God’s exclusive love of some people, etc.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Creation
  • Islamic Mysticism
  • Adam's story
  • Isra'iliyyat
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401