1
استادیار گروه معارف قرآن و اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، نویسنده مسئول
2
دانشیار گروه ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان
10.22052/1.29.5
چکیده
بهیقین، فریدالدین عطار نیشابوری (م 618ق) هم میراثدار و هم راوی روح عرفان عاشقانه در زبان فارسی است که کوشش میکند با رویکرد تعلیمی رخداد عشق را یا برحسب تجربۀ خویش در آثاری چون منطق الطیر و یا با روایت از تجربۀ دیگران در تذکره الاولیا گزارش کند. تذکره الاولیا فقط نقل قصص و اقوال 96 تن از مشایخ طریقت بر مبنای وقایعنگاری از زندگی آنها نیست تا برحسب قواعد تاریخی تحلیل شود، بلکه عطار کوشش کرده است تا بهطور غیرمستقیم اصول و مبانی تعلیمی- تربیتی مطرح در آیات قرآن کریم را در بطن اقوال و احوال آنان برای تعلیم مخاطبان جاری سازد؛ نکتهای که در این مقاله با تحلیل اسنادی و توصیف آماری تحلیل شده است. عناوین اصول تعلیمی و تربیتی مستخرج از تذکره الاولیا، در این تحقیق عبارت است از: «جذبۀ حُسن و احسان»، «تطوّر وسع»، «کرامت»، «آشنایی و بیگانگی با خداوند»، «ضعف» و «دلبستگی». بر اساس تحلیل آماری، اصول تربیتی که در کتاب تذکره الاولیا به کار گرفته شدهاند، دارای بسامدهای متفاوتی هستند. از این میان بهرهگیری از« آشنایی و بیگانگی با خداوند» بیشترین بسامد و بیان «ضعف» کمترین بسامد را در میان این اصول داشته است.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1988)، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
احمدی، بابک (1379)، چهار گزارش از تذکرة الاولیاء عطار، چ۲، تهران: نشر مرکز.
اژهای، تقی (1392)، سبک زندگی عبادی در سیرۀ علوی، اصفهان: حدیث راه عشق.
اشرفزاده، رضا (1373)، تجلی رمز و روایت در شعر عطار نیشابوری، تهران: اساطیر.
اکرمی، محمدرضا (1389)، «ساختمان وپیرنگ حکایتهای تذکرة الاولیا»، فصلنامه علمیپژوهشی تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، شمارۀ 5، 131ـ159.
ــــــ (1390)، «درونمایههای حکایتهای تذکرة الاولیا»، مجله علمیپژوهشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، شمارۀ 3، 5ـ27.
باقری، خسرو (1385)، نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت اسلامی، چ۱۵، تهران: مؤسسۀ فرهنگی برهان.
پورنامداریان، تقی (1375ا الف)، رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی، چ۴، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـــــــــ (1375ب)، دیدار با سیمرغ، چ۲، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جمالی، محمدفاضل (1360)، تربیت از دیدگاه قرآنی، ترجمۀ سید غلام رضا سعیدی، تهران: محمدی.
حجتی، محمدباقر.( 1358). اسلام و تعلیم و تربیت. تهران. دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی الفاظ القرآن، دمشق: دارالعلم.
رضابیگی، مریم و حسنرضایی، حسین (1391)، «نقد صوفی وتصوف در تذکرة الاولیاء عطار»، نشریۀ عرفان اسلامی (ادیان وعرفان)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، دورۀ 8، شمارۀ 31، 119ـ147.
مطالعات عرفانی