1
استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی
2
دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، نویسنده مسئول
10.22052/1.29.305
چکیده
مولانا جلالالدین بلخی بهواسطۀ فعالیتهای مولویپژوهان و محققان در سراسر دنیا چهرهای شناختهشده است. تأثیرپذیری از اشعار مولانا در عرصههای هنری، همچون فیلمسازی و برگزاری کنسرتهای موسیقی و یا ترجمۀ آثار او و الهامگیری از آنها در خلق آثار متفاوت بوده است. دستهای از محققان مغربزمین، فراتر از ترجمه، نگاهی هرچند مختصر به زندگانی مولوی و اندیشههایش داشتهاند که آنهماری شیمل و ویلیام چیتیک منتخب از این دستهاند. در این پژوهش سعی شده تا با طبقهبندی ساختاری و موضوعی آرای مستشرقان مذکور و بیان دیدگاه و روش کار آنان، شمایی کلی از مولانا از دید پژوهشگران غربی ارائه داده و بستری برای مقابلۀ چهرۀ مولانا از منظر شرقی و غربی فراهم سازیم. در حوزۀ ساختاری مباحثی چون عربیسرایی، بهرهگیری از زبانهای دیگر، انسجام و پیوستگی، بلاغت، داستانسرایی، عروض و موسیقی زبان و نمادشناسی مورد توجه قرار گرفته و در حوزۀ موضوع نیز توجه به مباحث هستیشناختی و الهیات مولوی، آدمی و احوالات او در مثنوی، عبادات، تأثیرپذیری مولوی از ابنعربی و شاعران دیگر، سماع و مثنوی مدنظر این محققان بوده است. تحلیل توصیفی، قرائت نزدیک با متن، توجه به مفاهیم کلیدی و تحلیل چهرۀ مولانا از جنبۀ تاریخی نیز، از جمله شیوههایی است که آنان در بررسیهای خود اتخاذ کردهاند. آنچه از تحلیل و بررسی آرای مولویپژوهان مذکور به دست آمد، توجه بیشتر آنان به جنبههای موضوعی تا ساختاری، تمرکز بر متن آثار مولانا برای تحلیل شخصیت او و تشابه موضوعات مورد بررسی در آثار آنان و تفاوت اندک دیدگاهها در توضیح برخی مفاهیم و اصطلاحات است.
اخگری، محمد (1386)، «شناخت: شکوه همسخنی با شرق (نگاهی به زندگی و آثار خانم پروفسور آنهماری شیمل)»، اخبار ادیان، شمارۀ 24 و 25، 37ـ43.
اصلانپور، نازیلا (1386)، «بررسی دیدگاه تنی چند از مستشرقان در خصوص آرا و افکار مولانا»، آیینه میراث، سال پنجم، شمارۀ 3، 433ـ466.
بهنامپور، سیمین (1389)، تصوف و عرفان اسلامی در آثار مستشرقان قرن بیستم «آنهماری شیمل، فریتس مایر، هلموت ریتر»، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، به راهنمایی حمید جعفری قریهعلی، دانشگاه ولیعصر رفسنجان.
پوررستگار، امیر (1392)، کتابشناسی توصیفیتحلیلی آثار مستشرقین در باب عرفان (بر اساس کتابهای آنهماری شیمل، فریتس مایر، لئونارد لویزن، هانری کربن، ویلیام چیتیک)، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، به راهنمایی اکبر نحوی، دانشگاه شیراز.
پورنامداریان، تقی (1384)، در سایۀ آفتاب، تهران: 1384.
ترابی، پروین (1385)، تأثیر مولوی بر کشورهای غرب، (پایاننامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی)، به راهنمایی عبدالحسین فرزاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
توکلی، حمیدرضا (1389)، از اشارتهای دریا (بوطیقای روایت در مثنوی)، تهران: مروارید.
چیتیک، ویلیام (1390)، اصول و مبانی عرفان مولوی، تهران: بصیرت.
ـــــــ (1386)، من و مولانا (زندگانی شمس تبریزی و ارتباط او با مولانا جلالالدین)، ترجمۀ شهابالدین عباسی، تهران: مروارید.
سلطانی، بهروز و احمد رضی (1394)، «روششناسی ویلیام چیتیک در بررسی و تفسیر متون حکمی و عرفانی»، فصلنامۀ علمیپژوهشی روششناسی علوم انسانی، سال بیستویکم، شمارۀ 84، 43ـ65.
شیمل، آنهماری (1367)، شکوه شمس (سیری در آثار و افکار مولانا جلالالدین رومی)، تهران: علمی و فرهنگی.
ـــــــ (1383)، گل و ستاره (دنیای تصویرها در شعر فارسی)، تهران: پیام خاور.
ـــــــ (1377)، من بادم و تو آتش (دربارۀ زندگی و آثار مولانا)، تهران: توس.