بررسی انحصار طریقت و اقرب الطرق بودن در سلسلۀ نعمت‌اللهیه گنابادی

نویسنده

دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم، استادیار

چکیده

یکی از سلسله‌های مشهور تصوف در جهان، به‌ویژه ایران، سلسلۀ نعمت‌اللهیه گنابادی است. نگارنده در این پژوهش به‌دنبال بررسی شواهد و ادلۀ انحصار طریقت یا اقرب الطرق بودن این سلسله است. مقصود از انحصار طریقت این است که قرار گرفتن در صراط مستقیم فقط در اطاعت و پیروی از اقطاب این سلسله و مراد از اقرب الطرق بودن این است که نزدیک‌ترین راه رسیدن به مقصود پیروی از دستورات سلوکی این طریقت است. این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی‌تحلیلی و تاریخی است. روش به‌کاررفته در این نوشتار، اسنادی و روش جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای بوده و داده‌های مورد نیاز از طریق ابزار فیش‌برداری گرد‌آوری شده و مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته است. پس از بررسی و ارزیابی داده‌ها این نتیجه حاصل شد که ادعای انحصار طریقت در آثار مکتوب اقطاب و مشایخ طریقت گنابادیه به‌طور صریح نیامده ‌است، اما برخی از مکتوبات آنان و نیز سیرۀ عملی و مطالبی که برخی از اقطاب و مشایخ به مریدان خود تلقین کرده‌اند، مضمونی نزدیک به ادعای انحصار طریقت دارد؛ هرچند این مقدار از شواهد در انتساب این عقیده به طریقت گنابادیه کافی نیست. ادعای اسهل و اقرب الطرق بودن که از سوی برخی از عرفا و مشایخ صوفیه مطرح شده، غیر از ادعای انحصار قطبیت و طریقت است و به‌ظاهر، مراد اقطاب طریقت گنابادیه در برخی از عبارات، اقرب الطرق بودن این طریقت نسبت به دیگر طرق صوفیه باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

.

نویسنده [English]

  • . .

.

چکیده [English]

.

  1. آزمایش، سید مصطفی (1381)، درآمدی بر تحولات تاریخی سلسلۀ نعمت‌اللهیه در دوران اخیر، چ۱، تهران: انتشارات حقیقت.
  2. ـــــــ (1380)، مجموعه مقالات عرفان ایران، تهران: انتشارات حقیقت.
  3. اقبال آشتیانی، عباس (1390)، تاریخ کامل ایران (بعد از اسلام)، چ۳، تهران: فرهنگ رسا.
  4. بستانی، فؤاد افرام (1375)، فرهنگ ابجدی، چ۳، تهران: نشر اسلامی.
  5. بیدختی گنابادی، حسن علی (۱۳۸۵)، «تحلیلی انتقادی از فرقۀ نعمت‌اللهیه گنابادیه»، نشریۀ کتاب نقد، شمارۀ 39، ۱۳۷ـ۱۶۴.
  6. پازوکی، شهرام (1383)، مجموعه مقالات درباره شاه سید نعمت‌الله ولی، تهران: انتشارات حقیقت.
  7. پریشان‌زاده، ابوالحسن پروین (1377)، گشایش راز (پاسخ به کتاب رازگشای کیوان قزوینی)، چ۱، تهران: انتشارات حقیقت.
  8. تابنده، علی (1377)، خورشید تابنده، چ۲، تهران: انتشارات حقیقت.
  9. تابنده، سلطان حسین (1384)، نابغۀ علم و عرفان، چ۱، تهران: انتشارات حقیقت.
  10. ـــــــ (1377)، رسالۀ رفع شبهات، چ۵، تهران: انتشارات حقیقت.
  11. جذبی، سید هبةالله (1381)، رساله باب ولایت و راه هدایت، چ۴، تهران: انتشارات حقیقت.
  12. ـــــــ (1385)، نامه‌های صالح، چ۲، بی‌جا: انتشارات دانش امروز.
  13. حسن‌بیگی، علی (۱۳۸۵)، گنابادیه، تاریخ و عقاید، قم: نشر سبط النبی.
  14. خواندمیر، میر غیاث‌الدین (1333)، تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد البشر، تهران: نشر کتابخانۀ خیام.
  15. زروق فاسى‏، ابوعباس احمد بن احمد (1426)، قواعد التصوف، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  16. سلیمانی، علی (۱۳۹۷)، «تاریخ و عقاید فرقۀ سلطان علیشاهی»، نشریه مبلغان، شمارۀ 226، ۹۷ـ۱۰۴.
  17. شیرازی، محمد معصوم (1382)، طرائق الحقائق، به‌کوشش محمدجعفر محبوب، چ۲، تهران: انتشارات سنایی.
  18. شیمل، آن ماری (1377)، ابعاد عرفان اسلامی، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، چ۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلام.
  19. طباطبایی، محمدحسین (1360)، رسالة الولایة، قم: مؤسسۀ اهل البیت.
  20. ــــــــ (1428ق)، الانسان و العقیدة، قم: باقیات.
  21. طهرانی، سید محمدحسین (1416ق)، معرفة المعاد، بیروت: دار المحجة البیضاء.
  22. فاروقى سرهندى، احمد و المنزلوى‏، محمدمراد (بی‌تا)، مکتوبات (سرهندی)، قاهره: مکتبة النیل‏.
  23. فرزام، حمید (1374)، تحقیق در احوال و نقد آثار و افکار شاه نعمت‌الله ولی، چ۱، تهران: سروش.
  24. قزوینی، کیوان (1376)، رازگشا، بی‌جا: بی‌نا.
  25. کاشانی، عزالدین محمود (1376)، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة، مقدمه و تصحیح جلال‌الدین همایی، چ۵، تهران: نشر هما.
  26. گنابادی، سلطان محمد (1380)، ولایت‌نامه، چ۱، تهران: انتشارات حقیقت.
  27. گنابادی، ملا علی (1346)، رساله صالحیه، چ۲، تهران: دانشگاه تهران.
  28. گنابادی، محمدحسن (1376)، پند صالح، چ۷، تهران: انتشارات حقیقت.
  29. مدرسی چهاردهی، نورالدین (1382)، سلسله‌های صوفیه ایران، چ۲، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  30. مدرسی چهاردهی، نورالدین (1361)، سیری در تصوف، چ۲، تهران: کتابفروشی اشراقی.
  31. مدنی، محمد (1376)، در خانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟، چ۱، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  32. مزرئی، رسول (۱۳۹۳)، «بررسی انتقادی اصالت طریقت نعمت‌اللهیه ایران»، نشریۀ انوار معرفت، شمارۀ 8، ۱۹ـ۳۴.
  33. ــــــ (۱۳۹۵)، سلسله گنابادیه و مونسیه، بررسی انتقادی تاریخ و افکار، قم: رهپویان اندیشه.
  34. منجزی، علی‌اصغر (۱۳۸۶)، «رویش و بینش صوفیه گنابادی»، نشریۀ انسان‌پژوهی دینی، شمارۀ 11 و 12، ۱۵۷ـ۱۹۰.
  35. همایونی، مسعود (بی‌تا)، تاریخ سلسله‌های طریقت نعمت‌اللهیه در ایران، بی‌جا: انتشارات مکتب عرفان ایران.
  36. هیئت‌امنای کتابخانه حسینیۀ امیرسلیمانی (1367)، یادنامه صالح، تهران: انتشارات کتابخانه حسینیه امیر سلیمانی.
دوره 17، شماره 1 - شماره پیاپی 33
33
فروردین 1400
صفحه 293-318
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 31 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401