تالستوی و قصه موسی و شبان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران، نویسنده مسئول

3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

لف نیکالایویچ تالستوی، نویسندۀ حکیم و عارف روسی، علاوه بر خلق آثاری ارزنده و عالم‌گیر، مجموعه‌هایی گران‌بها از گفتارها و آموزه‌های سرآمدان ادب و حکمت در شرق و غرب عالم از کهن‌ترین روزگار تا روزگار خویش فراهم آورد. قصۀ موسی و شبان مولانا یکی از شاهکارهای ادب عارفانه است که تالستوی بدون اینکه سرایندۀ این منظومه را بشناسد، تحت عنوان حکایتی عربی آن را در گزیده‌های خویش وارد کرد و از آنجا که این قصه را نقد حال خویش یافت، بدان دل بست و علاوه بر مجموعه آثار، در محافل و مراسلاتش آن را مکرر نقل‌کرد و از آن بهره‌ها جست. در این گفتار بر اساس روش کتابخانه‌ای و اسنادی، قصۀ موسی و شبان مولانا در آثار مختلف تالستوی‌ـ آثاری که به فارسی در نیامده و به همین سبب ناشناخته مانده‌اند‌ـ و مراسلات و مجالساتی که آن را ذکر کرده است، شناسایی و معرفی و بررسی شده‌ند؛ همچنین سبب دل‌بستگی او بدین قصه و چگونگی آشنایی‌اش با آن و اینکه از چه رو به‌عنوان قصه‌ای عربی راه به آثار او پیدا کرده است، شرح داده شد و مشخص گشت که تالستوی با این قصه در کتاب نویسنده‌ای حقوق‌دان با نام کانستانتین پترویچ پابدانوتسف مواجه شده است. پابدانوتسف در اثر خویش ضمن ارائۀ ترجمۀ روسی قصۀ موسی و شبان از سرایندۀ این قصه با نام جلال‌الدین، معلم بلندآوازه، یاد می‌کند که حکایتی از او در منظومه‌ای به زبان عربی دیده می‌شود. در اثنای تحقیق دربارۀ مأخذ تالستوی در نقل قصۀ موسی و شبان اطلاعاتی تازه و نو به دست آمد؛ از جملۀ آن‌ها پیدا شدن قصه‌ای است در ادبیات داستانی روسی که هم از جهت ساختاری و هم از جهت محتوایی، بسیار به قصۀ موسی و شبان مولانا نزدیک است. این اطلاعات نیز به‌عنوان دستاوردهای دیگر این پژوهش در اثنای این گفتار ارائه شد.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Tolstoy and the story of Moses and the Shepherd

نویسندگان [English]

  • Samira Roknizadeh 1
  • Sayyede Maryam Rozatian 2
  • Sayyed Ali Asghar Mirbagheri Fard 3

1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Isfahan.

2 Ph.D. in Persian Language and Literature, University of Isfahan(rozatian@yahoo.com).

3 Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Isfahan.

چکیده [English]

Lef Nikolaevich Tolstoy, a wise and mystic Russian writer, in addition to creating valuable and universal scholarly works, collects valuable collections of speeches and teachings from leading scholars of literature in the East and West of the world, from ancient times to that time. The story of Moses and the Shepherd written by Rumi is one of the masterpieces of mystical literature that Tolstoy, without knowing the poet of this poem, included it in his excerpts under the title of an Arabic anecdote, and since he found this story a description of his own mental conditions, in addition to his collection of works, he frequently quoted it in his circles and writings and comprehended its benefits.
In this article, based on the library and documentary methods, in addition to  the story of Moses and shepherd written by Rumi in various works of Tolstoy, the works which have not been translated to Persian and hence reminded unknown, and in the meetings and correspondence that he mentioned it, were identified and examined, also, the reason for his attachment to this story and how he to be acquainted with someone and why it found its way into his scholarly work as an Arabic story was explained. It turned out that Tolstoy had encountered this story in a book by a jurist named Konstantin Petrovich Pobedonostsev. In his work, Pobedonostsev, while presenting a Russian translation of the story of Moses and the Shepherd, had mentioned the author of this story, Jalaluddin, a famous teacher, whose story is found in a poem in Arabic.
During the research on the origin of Tolstoy in quoting the story of Moses and the shepherd, a first hand and new information was obtained. One of them is the discovery of a story in Russian fiction that is both structurally and in terms of content very close to the Rumi’s story of Moses and shepherd. This information was also presented as other achievement of this research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords:Tolstoy
  • Rumi
  • the Story of Moses and the Shepherd
  • the Story of Milk for God
  1. جعفری، محمدتقی (۱۳۵۰)، تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال‌الدین محمد بلخی، تهران: حیدری.
  2. ذوالفقاری، حسن (۱۳۸۶)، «موسی(ع) و شبان: نگاهی ساختاری به داستان موسی(ع) و شبان مثنوی، عناصر داستانی و مآخذ و نظایر آن»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی، شمارۀ 17، 35ـ۶۲.
  3. زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۸۴)، نردبان شکسته: شرح توصیفی و تحلیلی دفتر اول و دوم مثنوی، چ۲، تهران: سخن.
  4. زمانی، کریم (۱۳۷۸)، شرح جامع مثنوی معنوی، چ۶، تهران: اطلاعات.
  5. ساجدی، طهمورث (۱۳۸۶)، «شرح حال و آثار ژوزف فون هامرپورگشتال»، نامه فرهنگستان، شمارۀ 33، 149ـ157.
  6. سروش، عبدالکریم (۱۳۹۳)، قمارعاشقانه، چ۱۶، تهران: صراط.
  7. طهماسبی، علی (۱۳۸۶)؛ «حکایت آن چوپان و درد بودن: گذری بر داستان موسی و شبان از مثنوی مولوی»، کتاب ماه ادبیات، شمارۀ 7 (پیاپی 121)، 117ـ۱۲۴.
  8. عطار نیشابوری، فریدالدین (۱۳۸۶)، مصیبت‌نامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، چ۳، تهران: سخن.
  9. فروزان‌فر، بدیع‌الزمان (۱۳۸۱)، احادیث و قصص مثنوی (تلفیقی از دو کتاب احادیث مثنوی و مآخذ قصص و تمثیلات مثنوی)، ترجمۀ کامل و تنظیم مجدد: حسین داوودی، چ۲، تهران: امیرکبیر.
  • تاریخ دریافت: 09 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 29 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش: 09 بهمن 1401