نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سید محمد حسین میردامادی ^{1 ¶}
• محسن شیراوند ²

¹ استادیار دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان

² دانشیار دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان

چکیده

احراقیه به‌عنوان روش سلوکی بنیادین در عرفان اسلامی شیعی، مسیری ضروری برای بحران اخلاق در زندگی معاصر و نجات از اسارت رذایل اخلاقی قلمداد می‌شود. راهکار اجرایی این نظریه، مسئله‌محوری مقاله است. شکاف دانشی از آنجا ناشی می‌شود که در متون کلاسیک، رابطۀ مستقیم میان احراقیه و منابع وحیانی، به‌ویژه سورۀ حمد، تبیین نشده و در ادبیات علمی معاصر نیز تاکنون مدل بین‌رشته‌ای که مفاهیم عرفانی را با روش‌های علمی و تفسیری یکپارچه‌سازی کند، ارائه نشده است. این پژوهش به بررسی ظرفیت‌های سورۀ حمد برای تسهیل طریقۀ عرفانی «احراقیه» و امکان اجرای آن در دنیای معاصر می‌پردازد. مقاله با رویکردی بین‌رشته‌ای و با استفاده از روش ترکیبی تحلیل متون عرفانی و هرمنوتیک هنجاری و یاری جستن از شواهد علمی نشان می‌دهد که سورۀ حمد به‌مثابۀ جامع‌ترین چکیدۀ معارف توحیدی، قابلیت آن را دارد که به‌عنوان نقشۀ راه عملیاتی برای احراقیه در زندگی پرمشغلۀ امروز به‌ کار رود. در این راستا و با تبیین‌های صورت‌گرفته در پژوهش، تلاوت آگاهانه و مداوم آن‌ها، هم در سطح خودآگاه (ازطریق تدبر) و هم در سطح ناخودآگاه (ازطریق تلقین)، به احراق تدریجی ساختارهای انانیت می‌انجامد. یافته‌ها مؤید آن است که این پیوند عرفانی-قرآنی، نه‌تنها پاسخ به بحران معنویت انسان معاصر است، بلکه با ارائۀ یک نظام تربیتی ترکیبی، امکان تحقق عملی آرامش پایدار و بازسازی معنوی را در چارچوبی نظام‌مند فراهم می‌سازد. این مقاله ضمن تبیین مبانی این رویکرد روش اجرایی متناسب با انسان معاصر پیشنهاد می‌کند که در عین رسیدن به اهداف، دارای چارچوبی رسا و دارای امتداد قابل وصول در اجتماع امروزه است.

کلیدواژه‌ها

• طریقۀ احراقیه
• سورۀ حمد
• وحدت وجود
• فنای نفس
• فقر
• طمع