نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه حمزه ¹
• جهانگیر صفری ²
• علیرضا نیکویی ³
• محمد کاظم یوسف پور ³
• احمد امین ⁴

¹ دانشجوی دکتری ادبیات عرفانی دانشگاه شهرکرد

² استاد تمام گروه زبان و ادبیات دانشگاه شهرکرد

³ دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان

⁴ دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

چکیده

درکنار عارفان و پژوهشگران ایرانی، مستشرقان نیز نقش برجسته‌ای در شناساندنِ عرفان و تصوف اسلامی داشته‌اند. این امر منجربه شکل‌گیری ِحجم انبوهی از تعاریف و تلقی‌های گوناگون دربارۀ جریان عرفان اسلامی شده است که ریشه در چشم‌اندازها و رویکردهای متفاوت محققان و پژوهشگران دارد. بنابراین، توجه به این امر و پررنگ شدن مفاهیمی همچون رویکرد، روش، رهیافت و... لزوم توجه به مطالعات روش‌شناختی را دوچندان کرده است، تاجایی‌که عدم توجه به این امر یکی ازآسیب‌های جدی در مطالعات ادبی قلمداد می‌شود. مقالۀ حاضر با تکیه برآثار ویلیام چیتیک، یکی از مستشرقان بنامِ حوزۀ عرفان و تصوف، سعی دارد، ضمن ارائۀ تعاریف مختصری از روش، رویکرد، رهیافت و تمایزنهادن میان این مفاهیم به رویکردشناسی آثار عرفانی این مستشرق بپردازد. برآنیم که با مشخص کردن مؤلفه‌ها و گزاره‌های موردنظر چیتیک، اساسی‌ترین عناصر موردتوجه وی در مطالعات عرفانی را نشان دهیم. همچنین، با معرفی هرمنوتیک مؤلف‌محور به‌عنوان رویکرد مطالعاتی وی، تعریف و تلقی چیتیک از عرفان و رابطۀ آن با دین و امور وحیانی را بررسی می‌کنیم. تعابیری همچون عالم خیال، خاصیت آیینگی جهان آفرینش و انسان کامل، محوری‌ترین مؤلفه‌هایی هستند که چیتیک با استفاده و تقرب به آنها به بررسی جریان عرفان و تصوف اسلامی، پرداخته است.گزینش این رویکرد تفاوت مطالعات وی از دیگر محققان را نشان می‌هد.

کلیدواژه‌ها

• ویلیام چیتیک
• عرفان و تصوف اسلامی
• رویکرد
• عالم خیال
• انسان کامل