نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• هادی صادقی ¹
• اسدالله واحد ²

¹ دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز

² استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز

چکیده

طریقت رفاعیه، منسوب به ابوالعباس احمد رفاعی (م 578 ه.ق)، یکی از جریان‌های مهم تصوف در جهان اسلام است که برای اولین بار در مناطق عرب‌نشین مانند عراق، سوریه و مصر گسترش یافت و سپس در قرن هفتم به آسیای صغیر راه پیداکرد و در دوره سلجوقی و اوایل عثمانی پیروان بسیاری در آسیای صغیر(آناتولی) به‌دست‌آورد. پیروان رفاعیه با نمایش‌های شگفت‌انگیز مانند خوردن آتش و مار، سماع‌های پر شور و ذکرهای خاص، توجه عامه و حاکمان را جلب می‌کردند. این طریقت در آناتولی با فرق دیگری مانند اهل فتوت، قلندریه، مولویه، حروفیه و بکتاشیه در تعامل بود. این پژوهش با هدف بررسی آرا، آداب و تعاملات رفاعیه با دیگر فرق عرفانی در آسیای صغیر(آناتولی) انجام گرفته است. در این تحقیق بر آنیم بعد از استخراج برخی از آرا و آداب عرفانی طریقت رفاعیه از منابعی چون مناقب‌العارفین و سفرنامۀ ابن بطوطه و برخی از رسالات رفاعی و فتوت‌نامه‌ها به نقد و بررسی برخی از این آرا پرداخته و سپس مقایسه‌ای تطبیقی پیرامون تعامل این نحله با دیگر فرق عرفانی عصر داشته‌باشیم و از این طریق به حقیقت و ماهیّت این طریقت در آسیای صغیر نایل شویم. نتایج و یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که رفاعیه با وجود داشتن ریشۀ عربی، در محیط فرهنگی آناتولی که تحت سیطرۀ تصوف ایرانی بود، نتوانست به حیات مستقل خود ادامه دهد و در جریان‌هایی چون اهل فتوت و بکتاشیه جذب و هضم شد. با این حال در دیگ پرجوش تصوف آناتولی، کم و بیش تأثیرات قابل توجهی برجای گذاشت.

کلیدواژه‌ها

• : طریقت رفاعیه
• احمد رفاعی
• آسیای صغیر
• تصوف اسلامی
• اهل فتوت