1
دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی- گرایش ادبیات عرفانی دانشگاه شیراز
2
استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
10.22052/se.2026.115399
چکیده
روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح نوشتۀ شهابالدین احمد بن منصور سمعانی (487-534) کهنترین کتاب مستقل فارسی دربارۀ اسمای الهی و یکی از شاهکارهای نثر فارسی است. این کتاب آکنده از آیات، احادیث، اخبار، حکایات و اشعار فارسی و عربی است. پژوهش حاضر کوشیده است نشان دهد اثر مهم و کمتر شناختهشدهای چون روح الارواح از چه منابع عرفانی و صوفیانۀ پیش از خود تأثیر پذیرفته و چقدر از آثار متأخرتر در این کتاب نفوذ کرده است. این تحقیق به روش توصیفی از نوع تحلیل محتوای کیفی با استفاده از ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانهای انجام شده و نتایج پژوهش حاکی از آن است که پس از قرآن و حدیث، ابوالقاسم قشیری هم از بُعد آرا و اندیشه و هم زبان و محتوا بر سمعانی تأثیر گذشته است. علاوهبر قشیری، ردّ بسیاری از حکایات و اقوال عربی روح الارواح را میتوان در تهذیب الاسرار فی اصول التصوف خرگوشی نیشابوری و حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاءابونعیم اصفهانی پی گرفت. همچنین صفحات زیادی از روح الارواح بدون ذکر نام اثر و نویسنده از شرح تعرف مستملی بخاری تأثیر گرفته است. بیشترین اشعار فارسی به کار رفته در روح الارواح از آن سنایی است و گفتههای فراوانی از ابوسعید ابوالخیر نیز در روح الارواح نقل شده است. اشعار پراکندهای از شاعرانی چون رودکی، مسعود سعد سلمان، امیرمعزی، خیام و انوری نیز در روح الارواح دیده میشود و درنهایت اشعاری چند از مولوی، عراقی و سعدی نیز به روح الارواح راه یافته است که عمدتاً نشان از تصرف کاتبان در متن دارد. درمجموع میتوان گفت استفاده سمعانی از این منابع بهصورت لفظبهلفظ، اقتباس مضامین عرفانی، اخلاقی و حکمی، ترجمۀ عبارات و نقل اقوال بزرگان دین با زبانی ادبی و شاعرانه بوده است.
علیزاده,سمانه و ریاحی زمین,زهرا . (1404). درنگی بر منابع سمعانی در روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح. مطالعات عرفانی, 21(2), 179-216. doi: 10.22052/se.2026.115399
MLA
علیزاده,سمانه , و ریاحی زمین,زهرا . "درنگی بر منابع سمعانی در روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح", مطالعات عرفانی, 21, 2, 1404, 179-216. doi: 10.22052/se.2026.115399
HARVARD
علیزاده سمانه, ریاحی زمین زهرا. (1404). 'درنگی بر منابع سمعانی در روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح', مطالعات عرفانی, 21(2), pp. 179-216. doi: 10.22052/se.2026.115399
CHICAGO
سمانه علیزاده و زهرا ریاحی زمین, "درنگی بر منابع سمعانی در روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح," مطالعات عرفانی, 21 2 (1404): 179-216, doi: 10.22052/se.2026.115399
VANCOUVER
علیزاده سمانه, ریاحی زمین زهرا. درنگی بر منابع سمعانی در روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح. مطالعات عرفانی. 1404;21(2):179-216. doi: 10.22052/se.2026.115399
مطالعات عرفانی