صورتبندی رابطه اعتماد به نفس روانشناختی و توکل عرفانی، با تاکید بر آرای ابن عربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران،
2 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران،
10.22052/se.2026.257887.1334
چکیده
ازآنجاکه انسان معاصر با فشارهای روانی و چالش‌های وجودی فراوانی روبه‌روست، بازخوانی نسبت میان دو مفهوم اعتمادبه‌نفس روان‌شناختی و توکل ضرورتی دوچندان می‌یابد. این پژوهش با هدف تبیین و مقایسۀ مفهوم «اعتمادبه‌نفس» در روان‌شناسی معاصر و «توکل» در عرفان نظری ابن‌عربی انجام شده تا روشن سازد آیا این دو در تعارض‌اند و یا می‌توانند در مسیر کمال انسانی مکمل یکدیگر باشند. نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی- مقایسه‌ای و مبتنی‌بر مطالعۀ اَسنادی به مطالعۀ هدف پیش‌گفته پرداخته است. در این راستا، آثار ابن‌عربی ازجمله فتوحات مکیه و فصوص‌ الحکم بررسی و با نظریات روان‌شناسانی چون راجرز، آدلر، مازلو و بندورا مقایسه شده است. یافته‌ها نشان داد که ابن‌عربی در مراتب اولیۀ سلوک، توکل را همسو با اعتمادبه‌نفس می‌داند؛ زیرا اعتماد بر «نفسِ متصل به خدا» صورت می‌گیرد نه بر «نفس مستقل». در مراتب بالاتر، سالک با فنای در ارادۀ الهی از خود می‌گذرد و توکلش به اطلاق می‌رسد. بنابراین، اعتمادبه‌نفس از دیدگاه عرفانی نه نفی مطلق که به معنای متعالی شدن نفس انسانی است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405